Σελ 3

Ελληνικά

Ο Εφιάλτης δικαιώθηκε που εμπιστεύτηκε στον λαό το δικαί­ωμα να αυτοκυβερνηθεί. Ο αθηναϊκός λαός ρίχτηκε με πάθος στην πρακτική εμπειρία της ελευθερίας και μεγαλούργησε.

Αυτό όμως δεν πρέπει να το μάθουν οι λαοί. Γι’ αυτό οι κυ­ρίαρχες τάξεις –και οι συγγραφείς τους– φρόντισαν να αλλοιώ­σουν την ουσία της ελευθερίας και της δημοκρατίας και να αποκρύψουν τον τρόπο με τον οποίο αυτές λειτούργησαν στην πράξη.

Στη θέση των χειραφετημένων πολιτών έβαλαν το δημοκρα­τικό κόμμα και τον μεγαλοφυή πολιτικό. Στην «Ιστορία του Ελλη­νικού Έθνους» διαβάζουμε: Αν η αθηναϊκή δημοκρατία έγινε πα­γκόσμιο σύμβολο και θαυμάζεται αιώνες ολόκληρους ως την εποχή μας, αυτό οφείλεται στον Περικλή. Και αλλού: ...Το 461 π.Χ. γίνεται αρχηγός της δημοκρατικής παράταξης μετά τη δο­λοφονία του Εφιάλτη. Εκτός από τα σπάνια χαρίσματα που διέθετε ο Περικλής, στην πολιτική του σταδιοδρομία τον βοήθησε και η καταγωγή του. Έτσι και μια μερίδα των αριστοκρατών –οι φίλοι των Αλκμεωνιδών– ασφαλώς θα είδε την άνοδό του με συμπάθεια και τον υποστήριξε, γιατί του είχε εμπιστοσύνη. Αλλά και ο πολύς κόσμος έβλεπε στο πρόσωπό του τον φυσικό διάδοχο του Κλεισθένη... Η αρχαία Ελλάς ανέδειξε πολλούς μεγάλους ανθρώπους. Κανείς όμως δεν συνδυάζει τα χαρίσματα του Περικλέους, που υπήρξε πραγματικά μοναδικός, γι’ αυτό εξ άλλου με το όνομά του χαρακτηρίστηκε η λαμπρότερη και δημιουργικότε­ρη εποχή της αρχαιότητας, ο πέμπτος αιώνας.

Ο Θουκυδίδης, που αποσιώπησε τελείως τον Εφιάλτη και την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας, προσπαθεί, αυτοδιαψευδόμενος πολλές φορές, να μας πείσει πως το πολίτευμα κατ’ όνομα μόνον ήταν δημο­κρατία, ενώ στην ουσία κυβερνούσε κατά τρόπο μοναρχικό ο Περικλής.

Ο Θουκυδίδης, γράφει η Cl. Mossé, δεν κρύβει τον θαυμα­σμό του για τον Περικλή, και έτσι δεν είναι πάντα εύκολο όταν α­ναφέρει ένα λόγο του μεγάλου στρατηγού να ξέρουμε τι είναι αυθεντικό και τι αποτελεί δική του προσθήκη. Αποτελεί έτσι έκπλη­ξη για μας το ότι ο ιστορικός χαρακτηρίζει μοναρχική, του πρώ­του ανδρός αρχή, την εξουσία του Περικλή, στο πρόσωπο του οποίου εμείς δικαιολογημένα βλέπουμε το σύμβολο της αθηναϊκής δημοκρατίας.

Αν ο Περικλής είχε τόση εξουσία –σχεδόν μονάρχη τον απο­καλεί ο Θουκυδίδης– ποιος θα τολμούσε, τότε ακριβώς που κα­τά τον Θουκυδίδη είχε τη μεγαλύτερη εξουσία, στις παραμονές του πελοποννησιακού πολέμου, να περάσει από λαϊκό δικαστήριο τους φίλους του και την Ασπασία; Και ενώ τους φίλους του δεν κατάφερε να τους σώσει, για την Ασπασία έκλαιγε σαν γυναικούλα στο δικαστήριο και θερμοπαρακαλούσε τους δικα­στές, που ήταν άνθρωποι του λαού, να την λυπηθούν και να μη την καταδικάσουν. Και ξέρετε γιατί έκλαψε; Γιατί ήταν πολύ με­γάλος! Δεν το λέω για αστείο, το γράφει η «Ιστορία του Ελληνι­κού Έθνους»: Ήταν τόσο μεγάλος, τόσο πάνω από τα κοινά μέ­τρα, ώστε δεν εδίστασε, όταν δικαζόταν η εκλεκτή του φίλη Α­σπασία, να κλάψει στο δικαστήριο, ζητώντας να την απαλλάξουν από την κατηγορία.

Αν ο Περικλής είχε την εξουσία, θα τον τιμωρούσαν με βα­ρύτατο πρόστιμο και θα τον καθαιρούσαν από στρατηγό, τη στιγμή μάλιστα που τον είχαν τόση ανάγκη; Ο μύθος του Περικλή δεν πλάστηκε τότε που ζούσε ο ίδιος, γι’ αυτό και δεν α­πόλαυσε τη δόξα του. Πλάστηκε εκ των υστέρων, και αποσκο­πούσε στην ταύτιση της δημοκρατίας με πρόσωπα και κόμμα­τα, ώστε να αλλοιωθεί η ουσία της. Γι’ αυτό και αυτή η εύγλωττη σιωπή γύρω από την προσωπικότητα και το έργο του Εφιάλτη.

Τα λαμπρά επιτεύγματα της δημοκρατίας έπρεπε να παρου­σιαστούν ως επιτεύγματα ενός μεγαλοφυούς πολιτικού, που σε κανέναν ίσως ηγέτη στην παγκόσμια ιστορία δεν συνυφάνθηκαν με τόσο θαυμαστό τρόπο, εξαίρετη παιδεία, υψηλό ήθος (παρ’ όλο που ο Πλούταρχος λέει πως δεν ήταν σε όλα του ανεπίληπτος), και τέλεια πολιτική σκέψη με μεγάλη γενναιότητα και σπά­νια στρατηγική ικανότητα ταυτόχρονα.