Το πραξικόπημα του Αρείου Πάγου

Ελληνικά

 Η ναυμαχία της Σαλαμίνας αποτελεί ορόσημο όχι τόσο γιατί η Αθήνα έσωσε για δεύτερη φορά την Ελλάδα από τους Πέρ­σες, αλλά γιατί δρομολόγησε σημαντικές πολιτικές εξελίξεις, καθώς η μεν νίκη στον Μαραθώνα ήταν νίκη των ευγενών, ενώ η νίκη στη Σαλαμίνα ήταν νίκη του απλού λαού.

Η Σαλαμίνα ανέδειξε την πολεμική υπεροχή του ναυτικού, που αναβάθμισε πολιτικά και στρατιωτικά τον λαό, και κλόνισε τα θε­μέλια της εξουσίας των ευγενών. Η υπεροχή του στόλου έδινε υπεροχή στον λαό. Οι γαιοκτήμονες ευγενείς έβλεπαν ότι η θαλασσοκρατία –δίνοντας προτεραιότητα στην ναυτιλία, το εμπό­ριο και τη βιοτεχνία– αναβάθμιζε οικονομικά, κοινωνικά και στρα­τιωτικά τις λαϊκές τάξεις, ενώ αντίθετα υποβάθμιζε την αγροτι­κή οικονομία και τον στρατό ξηράς, που αποτελούσαν τη βάση ισχύος των ευγενών.

Ο Άρειος Πάγος, που ήταν ο φύλακας της εξουσίας των ευ­γενών, βλέποντας το έδαφος να φεύγει κάτω από τα πόδια τους, αποφάσισε να δράσει γρήγορα και αποφασιστικά.

Ανέλαβε πραξικοπηματικά τη διοίκηση της πολιτείας και προ­σπάθησε να επιβληθεί στη νέα πραγματικότητα. Ο Αριστοτέλης, αναφερόμενος στο πραξικόπημα του Αρείου Πάγου, μας λέει πως: Μετά τους μηδικούς πολέμους πήρε ξανά την εξουσία ο Ά­ρειος Πάγος και διοικούσε την πόλη χωρίς να ζητήσει κανενός τη γνώμη για την ανάληψη της εξουσίας.[17]

Οι ευγενείς κατηγορούσαν τον Θεμιστοκλή γιατί υπέσκαψε τα θεμέλια της κυριαρχίας τους και νόθευσε την καθαρότητα του αριστοκρατικού πολιτεύματος.

Τον κατηγορούσαν, λέει ο Πλού­ταρχος, γιατί, λίγο-λίγο και ανεπαίσθητα, αντί για μόνιμους οπλίτες τους έκανε ναύτες και θαλασσινούς, και αφού αφαίρεσε το δόρυ και την ασπίδα από τους πολίτες, περιόρισε τον λαό της Αθήνας στο σκαμνί του κωπηλάτη. Αν η πολιτική αυτή έβλαψε ή όχι τη γνησιότητα και την αυστηρότητα του πολιτεύματος, ας το εξετάσουν εκείνοι που ασχολούνται με τη φιλοσοφία. Το ότι ό­μως η σωτηρία της Αθήνας προήλθε από τη θάλασσα και ότι χά­ρη στον στόλο αναστήθηκε και πάλι η Αθήνα το μαρτυρούν και πολλοί άλλοι και ο ίδιος ο Ξέρξης.[18]

Στην προσπάθεια να μειώσουν το γόητρο του Θεμιστοκλή και να δικαιολογήσουν την πραξικοπηματική κατάληψη της εξου­σίας, διέδωσαν ότι ο Άρειος Πάγος, και όχι ο Θεμιστοκλής, ή­ταν ο συντελεστής της ναυμαχίας της Σαλαμίνας. Ενώ οι ναυτολογηθέντες ζητούσαν από τους αρμοδίους τα χρήματα για να επιβιβαστούν στα πλοία, αυτά δεν τους χορηγούνταν και είχε δημιουργηθεί αναστάτωση.

Και ενώ οι στρατηγοί απελπίστηκαν από την κατάσταση και διαλαλούσαν να σώσει ο καθένας τον εαυτό του, ο Άρειος Πάγος, μας λέει ο Αριστοτέλης, βρήκε τον τρόπο να μοιράσει από οχτώ δραχμές στον καθένα και τους έβαλε μέσα στα πλοία. Γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο υπέκυψαν στην εξουσία του και κυβερνήθηκαν καλά και ’κείνη ακόμα την περίο­δο.[19]

Ο ιστορικός Κλείδημος όμως, αναφερόμενος στο γεγονός, μας λέει, όπως μας πληροφορεί ο Πλούταρχος, ότι τα χρήμα­τα δεν τα έδωσε ο Άρειος Πάγος, αλλά ο Θεμιστοκλής, που τα απέσπασε από τις αποσκευές των πλουσίων Αθηναίων. Ο Κλείδημος λέει, ότι: Ο Θεμιστοκλής κατάφερε να βρει τα χρήματα με κόλπο. Ενώ δηλαδή οι Αθηναίοι κατέβαιναν προς τον Πειραιά, χά­θηκε, λέει, το Γοργόνειον από το άγαλμα της θεάς. Προσποιού­μενος ο Θεμιστοκλής ότι το αναζητεί, ενώ ερευνούσε τα πάντα, βρήκε άφθονα χρήματα στις αποσκευές κρυμμένα, τα συγκέ­ντρωσε και με αυτά εφοδίασε τους ναυτολογηθέντες. Έτσι αύξησε και τη δύναμη του λαού απέναντι στους αριστοκράτες, τους δε ναύτες, τους κελευστές και τους κυβερνήτες των πλοίων όπλισε με θάρρος, αφού εργάστηκε για να περιέλθει η δύ­ναμη σ’ αυτούς.[20]

 

[17] Αριστοτέλης: Αθηναίων Πολιτεία ΧΧIIL. Εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλου. 1939

[18] Πλούταρχος: Βίος Θεμιστοκλή. Εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλου. 1954

[19] Αριστοτέλης: Αθηναίων Πολιτεία XXIII. Εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλου. 1939

[20] Πλούταρχος: Βίος Θεμιστοκλή. Εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλου. 1954