Το κακό δεν υπάρχει

Ελληνικά

Παρόλο που σύμφωνα με την αρχαία ελληνική θεολογική αντίληψη, ο κόσμος κυβερνάται και εμφορείται από το Αγαθό, το κακό σήμερα, στα δικά μας μάτια εμφανίζεται παντοδύναμο πάνω στη γη και πολλές φορές δημιουργείται η αίσθηση, ότι όχι μόνο είναι απόλυτα υπαρκτό, αλλά είναι και αφόρητα νικηφόρο. Τι συμβαίνει; Ο δυϊσμός ισχύει; Υπάρχει τελικά ή όχι το κακό ως δύναμη αντιμαχόμενη το «Θείον;», μας απαντά ο Σαλούστιος:
... τίποτε στον κόσμο δεν είναι κακό, αλλ’ εξαιτίας των πράξεων των ανθρώπων, όχι όλων των ανθρώπων, ούτε και πάντα, εμφανίζονται τα κακά. Εάν συνεπώς το κακό διεπράττετο υπό των ανθρώπων χάριν αυτού τούτου του κακού, η ανθρώπινη φύση θα ήταν όντως κακή, εάν όμως ο μοιχός παραδέχεται ότι η μοιχεία είναι βέβαια κακό, αλλά την πράξη της ηδονή την εκλαμβάνει ως αγαθό και εάν ο δολοφόνος δέχεται το φόνο ως κακό, αλλά θεωρεί το κέρδος από αυτόν ως καλόν... βγαίνει το συμπέρασμα ότι εξαιτίας του νομιζόμενου ως καλού, γεννιούνται όλα τα δεινά, όπως με την απουσία του φωτός υφίσταται το σκότος... Ώστε πρόκειται για σφάλμα της ψυχής, επειδή η ψυχή δεν είναι πρώτη ουσία, γι’ αυτό και ενώ τείνει προς το καλό, πλανάται ως προς τη φύση του αγαθού. Για να αποφύγουν, λοιπόν οι άνθρωποι την πλάνη και όταν πλανώνται να μπορούν να θεραπεύονται, πολλά αντίδοτα και φάρμακα δημιουργήθηκαν από τους Θεούς. Και αυτά είναι: οι τέχνες, οι επιστήμες, οι μελέτες, οι προσευχές, οι θυσίες και οι μυητικές τελετές και ακόμη οι νόμοι και οι πολιτείες, οι κρίσεις και οι τιμωρίες.

Η ελληνική Μυθολογία μάς παραδίδει ότι ο Κέρβερος είναι ο τρικέφαλος σκύλος τιμωρός που φρουρεί τις πύλες του Άδη, είναι δηλαδή, αυτός που επαγρυπνεί επί της θνητότητας και των ατοπημάτων της. Η «εικόνα» του ως σκύλου αναφέρεται στο έργο το οποίο επιτελεί και που για τους μυημένους είναι το «κῆρας βορὰν ἔχειν», δηλαδή να τρώει τις κακές έξεις της ψυχής, τα ελαττώματα, τα πάθη και την αμετρία της, καθώς αυτό ακριβώς είναι οι «Κήρες» που κυβερνούν εν πολλοίς και βασανίζουν τον άνθρωπο σε όλη του τη ζωή. Οπότε, τόσο όταν η ψυχή είναι εν ζωή, όσο και όταν αποσαρκώνεται, περνά συχνά πυκνά από μια διαδικασία αναγκαστικής και μοιραίας κάθαρσης των κακών που επισωρεύονται στην ουσία της εξαιτίας της παράδοσής της στις Κήρες -αν και όλες οι ψυχές δεν παραδίδονται στον ίδιο βαθμό σ’ αυτές και οι πιο εξελιγμένες αντιστέκονται συνήθως πολύ πιο σθεναρά στην επιρροή των δραματικών αυτών «έξεων».

Ας ρίξουμε μιά φευγαλέα ματιά στην αλήθεια, με αυτά που οι σύγχρονοί μας, δήθεν μελετητές, έχουν την γνώμη ότι κατέχουν ή αντιπροσωπεύουν στο θέμα αυτό.

Σε ποιό κείμενο οι ποιητές μας κάνουν έστω την παρά μικρή νύξη γιά τέτοιου είδους σκέψεις; Δυστυχώς και εδώ ισχύει η κλασική φράση «μπορεί να μη το λένε ευθέως, αλλά το υπονοούν».

Ποιό ανίσχυρη θέση από αυτή δεν θα μπορούσε να ειπωθεί. Είναι δείγμα αρρωστημένων νοών, οι οποίοι θέλοντας να προσθέσουν και... κάτι δικό τους βλακεύονται.

Ποιοι είναι όμως οι γονείς του Κέρβερου; Από τη Μυθολογία πληροφορούμεθα ότι ο Κέρβερος είναι παιδί της Έχιδνας και του Τυφώνα. Και ο Πλούταρχος, όταν αναφέρεται στον Τυφώνα στο περίφημο μυσταγωγικό του έργο, Περί Ίσιδος και Οσίριδος, είναι κατηγορηματικός περί της ταυτότητάς του:

Γι’ αυτό και τον Τυφώνα, Σηθ αποκαλούν οι Αιγύπτιοι, που σημαίνει καθετί που καταδυναστεύει ή εξαναγκάζει με τη βία... Γιατί ούτε η ξηρασία, ούτε ο άνεμος, ούτε η θάλασσα, ούτε το σκοτάδι, αλλά το καθετί που μέσα στη φύση είναι βλαβερό και φθοροποιό, αποτελεί τμήμα του Τυφώνα!

Τι είναι λοιπόν ο Τυφώνας; Είναι Θεός; Ας ακούσουμε τι άλλο μας λέει ο Πλούταρχος σε άλλο σημείο του ιδίου έργου:

Ο Τυφώνας είναι το γεμάτο πάθη, το τιτανικό, το άλογο, το ασταθές κι’ ανόητο μέρος της ψυχής, και ως προς το υλικό αυτό οι συνήθειες το κυβερνούν, αυτό που αρρώστιες γεννά και συνταράσσει και προκαλεί το θάνατο πριν της ώρας και φέρνει κακή κράση μα και κακή διάθεση. Αλλά και οι εκλείψεις του Ηλίου και οι αφανισμοί της Σελήνης, κατά κάποιο τρόπο, είναι οι επιδρομές και οι αφανισμοί που προκαλεί ο Τυφώνας. Και τούτα τα καταμαρτυρεί και τ’ όνομά του, Σηθ, έτσι, δηλαδή, όπως αποκαλούν τον Τυφώνα. Γιατί αυτός εκφράζει ότι καταδυναστεύει και επιβάλλει με τη βία, εκφράζει τη συχνά συμβαίνουσα ανατροπή των πραγμάτων, μα και την υπέρβαση των ορίων. Και μερικοί λένε ότι ο Βέβωνας έγινε ένας από τους συντρόφους του Τυφώνα, ο Μανέθωνας, όμως, Βέβωνα ονομάζει τον ίδιο τον Τυφώνα. Και το όνομα αυτό σημαίνει τον περιορισμό και την παρεμπόδιση των πραγμάτων να ακολουθήσουν τη φυσιολογική τους πορεία, το δρόμο προς τον οποίο πρέπει να κατευθυνθούν, κι αυτό γίνεται επειδή εμφανίζεται αντιτιθέμενη η δύναμη του Τυφώνα. Γι’ αυτό και από τα ήμερα ζώα αποδίδουν σ’ αυτόν το αμαθέστατο όλων, τον όνο. Στην Ερμούπολη μπορούν να σου δείξουν ένα άγαλμα του Τυφώνα με μορφή ιπποπόταμου. Πάνω του κάθεται ένα γεράκι που μάχεται με φίδι. Και εξηγούν ότι ο Τυφώνας είναι ο ιπποπόταμος, το δε γεράκι η δύ­ναμη και η εξουσία, την οποία αποκτά πολλές φορές με τη βία ο Τυφώνας και δε σταματά ούτε αναταράζεται ο ίδιος από την κακία, ούτε και να ταράζει.

Υπάρχουν άραγε κάποιοι, που αυτό το άλογο και τιτανικό μέρος της υλικής φύσης, αυτό το ίδιο που γεννά τον τιμωρό -καθαρτήρα Κέρβερο- όχι απλά το έχουν για Θεό τους, αλλά το θεωρούν μάλιστα και ως τον μοναδικό Θεό που υπάρχει; Την απάντηση μάς τη δίνει πάλι ο Πλούταρχος:

Κάποιοι λένε ότι πάνω σε όνο, μετά από τη μάχη, ο Τυφώνας, διέφυγε και επί εφτά ημέρες έτρεχε και αφού διεσώθη, γέννησε τους Ιεροσόλυμο και Ιουδαίο... Γιατί έχει τέτοιες θέσεις ο Πλούταρχος, τι περισσότερα ξέρει από εμάς, που σήμερα δεν πρέπει να ούτε να ψιθυρίζονται;

Νομίζω ότι δε χρειάζονται περισσότερα σχόλια ή ανάλυση περί του συγκεκριμένου οιονεί Θεού, γι’ αυτό και θα επαναλάβουμε εδώ, για άλλη μια φορά, μαζί με τον Σαλούστιο:

...οι Θεοί είναι αιωνίως αγαθοί και μόνον ωφελούν τον άνθρωπο. Ποτέ δε βλάπτουν, γιατί βρίσκονται πάντα στην ίδια κατάσταση. Όσο για μας, εάν είμαστε αγαθοί, εξαιτίας ακριβώς της ομοιότητάς μας με τους Θεούς, επικοινωνούμε, γινόμαστε ένα μαζί τους, ενώ όταν γινόμαστε κακοί, λόγω της ανομοιότητάς μας, αποχωριζόμαστε από εκείνους. Όταν ζούμε ενάρετα αποκτούμε συνάφεια με το Θεό, ενώ όταν γινόμαστε μοχθηροί, τότε είμαστε εχθροί των Θεών, όχι γιατί εξοργίζονται ή μας μισούν, αλλά γιατί τα δικά μας σφάλματα και οι δικές μας πλάνες τους εμποδίζουν να μας φωτίσουν και μας προσάπτουν (μας κάνουν να προσιδιάζουμε) σε δαίμονες τιμωρούς. Εάν δε αντίθετα, με τη βοήθεια της προσευχής και των εξιλαστήριων θυσιών επιτυγχάνoυμε την άρση των σφαλμάτων μας, εάν εκτελούμε τα καθήκοντά μας και έτσι μεταβάλλουμε τη συνάφεια μεταξύ ημών και των Θεών, θεραπεύοντας μόνοι μας τα ελαττώματά μας και επανακάμπτοντας προς την οδό της αρετής, γευόμαστε και πάλι τη θεία αγαθότητα. Με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι ένα και το αυτό αν πούμε ότι ο Θεός αποστρέφεται τους μοχθηρούς, όπως ο Ήλιος κρύβεται από κείνους που έχουν απολέσει την όραση.

Και αν προτιμούμε και μια πιο «μαθηματική» ερμηνεία, ας διαβάσουμε και αυτό που λέει επί του θέματος ο Ιάμβλιχος:

Δεν είναι έργο της θερμότητας να ψύχει, ούτε είναι έργο του φωτός να συσκοτίζει ή να αποκρύπτει κάτι εκ των όντων... αλλά μόνο εκείνα τα οποία δεν έχουν φύση και αυτά που είναι αντίθετα με εκείνα τα οποία κατ’ ουσία υπάρχουν, μόνο εκείνα μπορούν και είναι επιδεκτικά στα αντιθετικά πράγματα ή έχουν την τάση να περιπίπτουν εις το κακό.

Γιατί όμως να γεννιούνται οι Κήρες, οι δαίμονες του Τυφώνα, μες στις ψυχές των ανθρώπων; Γιατί να μην είναι ο άνθρωπος απαλλαγμένος από αυτή τη έλξη προς το κακό; Ας δούμε τι θέση έχει σ’ αυτό ο Κέλσος:

Ποία είναι η γέννηση των κακών, δεν είναι εύκολο να το γνωρίζει αυτός που δεν έχει φιλοσοφήσει, γι’ αυτό και είναι αρκετό για το πλήθος να ξέρει ότι τα κακά δεν προέρχονται από τον Θεό, αλλά πρόσκεινται στο υλικό πεδίο και στις ανθρώπινες κοινωνίες. Κι όμοιος από την αρχή μέχρι το τέλος είναι ο κύκλος των θνητών και κατά τις καθορισμένες ανακυκλήσεις είναι αναγκαίο τα ίδια πάντα να υπάρχουν και να γίνονται. Ούτε και όλα όσα βλέπουμε έχουν για χάρη του ανθρώπου γίνει...

Και συνεχίζει σε άλλο σημείο: Γιατί ο κόσμος τούτος είναι το τέλειο και ολοκληρωμένο έργο του Θεού και αποτελείται από τα πάντα. Και για χάρη του τα πάντα έχουν μέτρο, όχι για να εξυπηρετηθούν τα μεν ή τα δε επιμέρους, αλλά το όλον. Και γι’ αυτό ακριβώς το όλον ενδιαφέρεται ο Θεός, γι’ αυτό και ποτέ δε λείπει από το όλον η πρόνοια, ούτε και γίνεται ποτέ χειρότερο, ούτε σαν περάσει κάποιος χρόνος το επιστρέφει ο Θεός στον εαυτό του, ούτε και εξαιτίας των ανθρώπων οργίζεται, όπως δεν οργίζεται και με τους πιθήκους ή τους ποντικούς. Ούτε και τους απειλεί, καθώς το καθετί κατά μέρος έχει λάβει τη δική του μοίρα…

Η λέξη Θεός ενώ στις απαρχές, πριν από δεκάδες χιλιάδες χρόνια, αναφερόταν σε κάτι πιο οικείο προς τον άνθρωπο, με την πάροδο των χρόνων εξέπεσε και μεταφέρθηκε σε μη γνωστικά πεδία, από τους εκμεταλλευτές των ανθρώπων.

Αν τη λέξη θεός που χρησιμοποιούν οι φιλόσοφοι, την αντικαταστήσουμε με τη λέξη «αγαθός», τα κείμενα θα γίνουν πιο οικεία και πιο ανθρώπινα. Η αυθαίρετη χρησιμοποίηση της λέξης θεός θα χάσει τη δυναμική της, και οι εκμεταλλευτές της θα χάσουν κάθε λόγο υπάρξεως, αφού θα αναπτυχθούν νέες έννοιες για τις δημιουργικές δυνάμεις που μας περιβάλλουν.

Υπάρχουν όρια για την πεπερασμένη ανθρώπινη γνώση. Πέρα από κει δεν μπορούμε να πάμε, γιατί αν μπορούσαμε, απλούστατα, δε θα είχαμε πια καμιά θέση εδώ...

Όσοι όμως το επιθυμήσουν, οι τρόποι πάντα υπάρχουν για την υπέρβαση των ορίων. Μία από τις πρώτες προϋποθέσεις είναι να ξεπεράσουμε τον ανθρωποκεντρισμό μας, να καταλάβουμε ότι ο άνθρωπος δεν είναι το κέντρο του κόσμου... είναι σπουδαίο να συνειδητοποιήσει ο/η άνθρωπος την ασημαντότητά τους, και μέσα από αυτή τη θέση να βρει το μεγαλείο που υπάρχει στο «Είναι» του.

 

Hellenicpaedia.gr / Θρησκειολογία / Κωνσταντίνος Ο επισκέπτης, 1987