Σελ. 3

Ελληνικά

Το κινούμενο ή στον τόπο που βρίσκεται κινείται ή στον τόπο που δεν βρίσκεται. Αλλά στον τόπο που βρίσκεται δεν μπορεί να κινείται, ακόμη λιγότερο σ’ ένα τόπο που δεν βρίσκεται.

Αν κάτι διδάσκεται, ή το υπάρχον διδάσκεται μέσα απ την ύπαρξή του, ή το μη υπάρχον μέσα απ την ανυπαρξία του. Αλλά το υπάρχον δεν διδάσκεται μέσα απ’ την ύπαρξή του, γιατί η φύση των υπαρχόντων πραγμάτων είναι φανερή. Ούτε το μη υπάρχων μπορεί διδαχτεί μέσα απ την ανυπαρξία του.

Δεν υπάρχει γέννηση στην ύπαρξη. Γιατί ούτε το υπάρχον ον έρχεται στην ύπαρξη, αφού ήδη υπάρχει, ούτε το μη ον, γιατί δεν έχει υποστασιακή ύπαρξη, αφού δεν υπάρχει. Το δε μη υπάρχον, ούτε την καλή τύχη μπορούσε να έχει στην ύπαρξη.

Παραδεχόμαστε τις ανθρώπινες αδυναμίες, δηλ. κάθε τι που «ως άνθρωποι», ως αισθαντικά όντα ζούμε. Βέβαια παραδεχόμαστε ότι είναι μέρα, ότι είμαστε ζωντανοί και πολλά ολοφάνερα γεγονότα στη ζωή. Αλλά για κείνα όμως που οι δογματικοί βεβαιώνουν πως τα καταλαβαίνουν, βάση επιχειρημάτων, εμείς «απέχουμε» γιατί είναι «άδηλα», μόνο τις αισθητηριακές εντυπώσεις μας ξέρουμε. Πως όμως βλέπουμε και πως σκεφτόμαστε, αυτό δεν το ξέρουμε.

Σκοπός στη ζωή, πρέπει να είναι η “αποχή”, που σαν ίσκιος την ακολουθεί η “αταραξία”, η γαλήνη της ψυχής.

Οι δογματικοί τους κατηγορούσαν ότι ενδέχεται ο Σκεπτικός να ζει σε τέτοιο διανοητικό πλαίσιο, ώστε να μην αποφύγει να φάει και τον πατέρα του, αν διαταχθεί να το κάνει. Οι Σκεπτικοί απαντούν ότι είναι ικανοί να ζουν έτσι, ώστε να συγκρατούν την κρίση τους σε ζητήματα που αφορούν την αναζήτηση της αλήθειας και όχι σε ζητήματα που αφορούν τη ζωή και τη λήψη προφυλάξεων.

ΑΤΑΡΑΞΙΑ

Ο Πύρρων ο Ηλείος, χωρίς να γράψει τίποτα, έδωσε με τον τρόπο που ζούσε, το τέλειο παράδειγμα ενός ανθρώπου ολοκληρωτικά νεκρού από κάθε επιθυμία. Αρκετοί έμειναν έκπληκτοι από μια τέτοια αδιαφορία και, θεωρώντας την μη ελληνική, κατέληξαν πως ο Πύρρων πρέπει να είχε επηρεαστεί από τους Ινδούς. (Ενώ οι ίδιοι κατηγορούν τον «Σκεπτικισμό» των δύο φιλοσόφων, δεν προσάπτουν καμία μομφή στον «Σχολαστικισμό» του Πλάτωνα.).

Αυτό δεν είναι απίθανο, αλλά μου φαίνεται πως ξεκινώντας από την ίδια αφετηρία, τις αγωνίες και τις αμφιβολίες της εποχής και μια κοινή φιλοσοφική ιδέα, την ευθυμίη του Δημόκριτου, είναι μια εντελώς λογική εξέλιξη που οδήγησε τον Επίκουρο και τον Πύρρωνα στο ίδιο συμπέρασμα, την απάλειψη της επιθυμίας, με τη διαφορά, παρ’ όλα αυτά, ο Πύρρων επέκτεινε ακόμη περισσότερο την κοσμική του αποδέσμευση.

Όπως και να ’χει όμως, ο επιζητούμενος στόχος είναι ο ίδιος. Αν η λέξη αταραξία είναι μόνιμη επωδός του Επίκουρου, την ίδια ακρίβεια χαρακτηρίζει και η στάση του Πύρρωνα. Ο Πύρρωνας, ο Ηλείος, δεν έχει αφήσει γραπτά κείμενα αλλά ο μαθητής του Τίμων, λέει, πως όποιος θέλει να είναι ευτυχισμένος πρέπει να λάβει υπ’ όψη του αυτά τα τρία σημεία: πρώτον, τι είναι τα πράγματα αυτά καθ’ αυτά, δεύτερον, τι στάση πρέπει να κρατήσουμε απέναντί τους, και τρίτον, ποιο είναι το αποτέλεσμα αυτής της στάσης πάνω μας. Λοιπόν:

α) Τα πράγματα είναι όλα αδιάφορα, εξίσου αβέβαια και ακαθόριστα.

β) Για όποιο ζήτημα και να μιλάμε, πρέπει να δεχτούμε πως ούτε θα το επιβεβαιώσουμε ούτε θα το αρνηθούμε, ή πως πρέπει να το επιβεβαιώσουμε και να το αρνηθούμε συγχρόνως· ή πως δεν πρέπει ούτε να το επιβεβαιώσουμε ούτε να το αρνηθούμε.