Σελ. 2

Ελληνικά

 Η Βουλή του Αρείου Πάγου παρέμεινε ο ρυθμιστής του πο­λιτεύματος με αυξημένες αρμοδιότητες. Όπως αναφέρει ο Α­ριστοτέλης, εκτός του ότι ήταν φύλακας του πολιτεύματος, εί­χε την εποπτεία για τις περισσότερες και πιο σημαντικές ενέργειες της πολιτικής διοίκησης. Καταδίωκε τους παραβάτες των νόμων, έχοντας το δικαίωμα να τους επιβάλλει χρηματικές και σωματικές τιμωρίες. Επίσης δίκαζε όσους συνωμοτούσαν για την ανατροπή του πολιτεύματος, με νόμο που θέσπισε ο Σόλων περί "καταγγελίας" των συνωμοτών.[2]

Εκεί όμως που έδωσε στον λαό εξουσία, ήταν τα λαϊκά δικαστήρια της Ηλιαίας. «Τὸν δὲ δῆμον καταστῆσαι, τὰ δικα­στήρια ποιήσας ἐκ πάντων». Στα δικαστήρια της Ηλιαίας, ο Σόλων, όριζε να γίνονται δικαστές όλοι οι Αθηναίοι πολίτες με κλήρο, και ο κάθε πολίτης είχε το δικαίωμα να κινεί δίκες εναντίον οποιουδήποτε, ακόμα και άρχοντα που έβλαπτε ή αδικούσε οποιονδήποτε, ακόμα και δούλο. Οι αποφάσεις των δικαστηρίων ήταν αμετάκλητες και αυτό ισχυροποιούσε ακόμα περισσότερο τον λαό.

Τον θεσμό των λαϊκών δικαστηρίων δημιούργησε ο Σόλων για την προστασία των πολιτών από ενδεχόμενες αδικίες των αρχόντων. Αυτός ο θεσμός έδινε μεγάλη δύναμη στον λαό, γιατί, όπως λέει ο Αριστοτέλης: Όταν ο λαός γίνεται κύριος της (δικαστικής) ψήφου, γίνεται κύριος και του πολιτεύματος.[3]

Η δικαστική εξουσία, όμως, που παραχώρησε ο Σόλων στον λαό της εποχή εκείνης ήταν "δῶρον ἄδωρον", διότι για να λειτουργήσει ο θεσμός αυτός προϋπόθετε άτομα–πολίτες, και τέτοια δεν υπήρχαν την εποχή του Σόλωνα, γιατί ο λαός δεν είχε απαλλαγεί από την ομάδα του γένους του, από το οποίο ζητούσε προστασία και δικαιοσύνη. Έμελλαν όμως να παίξουν αργότερα αποφασιστικό ρόλο εναντίον της εξουσίας του Αρείου Πάγου και των αρχόντων. Αυτά χρησιμοποίησε ο Εφιάλτης, όπως θα δούμε, για να παραλύσει την εξουσία των Αρεοπαγιτών και να επιβάλει τη δημοκρατία, και αποτέλεσαν την "κερκόπορτα" από την οποία πέρασε η δημοκρατία, γι’ αυτό και ο Αριστοτέλης κατηγορεί τον Σόλωνα ως υπεύθυνο.

Με το να επεκτείνει τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων, που τα μέλη του εκλέγονται με κλήρο, πάνω στις δύο άλλες αρχές (Άρειο Πάγο και άρχοντες) παρέλυσε και των δύο τη δύναμη. Γιατί από τη στιγ­μή που ίσχυσε αυτό, οι διάφοροι (δηλαδή ο Εφιάλτης και οι μετά από αυτόν), ως σε τύραννο, παραχωρούσαν στον λαό την πολιτική δύναμη, και μετέτρεψαν μ’ αυτόν τον τρόπο το πολίτευμα στην τωρινή δημοκρατία.[4]

Χαρακτηριστική είναι και η φράση του Πλούταρχου: οἱ δὲ λοιποὶ πάντες ἐκαλοῦντο θῆτες, οἷς οὐδεμίαν ἄρχειν ἔδωκεν ἀρχήν, ἀλλὰ τὸ συνεκκλησιάζειν καὶ δικάζειν μόνον μετεῖχον τῆς πολιτείας. ὃ κατ’ ἀρχὰς μὲν οὐδέν, ὕστερον δὲ παμμέγεθες ἐφάνη.[5] Δηλαδή: Όλοι οι υπόλοιποι αποκαλούνταν θήτες, στους οποίους ουδεμία διοικητική αρχή παρέσχε (ο Σόλων), παρά μόνο το να συνεδριάζουν και να δικάζουν. Τούτο στην αρχή έμοιαζε να είναι μηδαμινό, ύστερα όμως φάνηκε τεράστιο.

Η παραχώρηση της δικαστικής εξουσίας στον λαό κατά την εποχή του Σόλωνα δεν είχε καμία αξία, γιατί ο λαός δεν ήταν σε θέση να κάνει χρήση αυτού του θεσμού. Όταν ο Εφιάλτης εγκαθίδρυσε τη δημοκρατία, τότε τα λαϊκά δικαστήρια της Ηλιαίας πήραν ασύγκριτα μεγάλη αξία, γιατί χωρίς αυτά ο λαός δεν θα μπορούσε να επιβάλλει την εξουσία του.

Ο Σόλων φυσικά δεν είχε τέτοια πρόθεση, ούτε μπορούσε να φανταστεί ότι η παραχώρησή του αυτή θα χρησιμοποιηθεί αργότερα ως όπλο για την κατάλυση της εξουσίας των γαιοκτημόνων ευγενών.

Αργότερα επικρά­τησε η πεποίθηση ότι ο Σόλων ήταν ο συνειδητός δημιουργός της αθηναϊκής δημοκρατίας. Αυτό βέβαια αποτελεί παραμόρφωση της αλήθειας, από την άποψη ότι θα ήταν αδύνατο να είχε πε­ράσει από τον νου ενός μεταρρυθμιστή των αρχών του 6ου αιώνα κάτι που να μοιάζει με αναπτυγμένη δημοκρατία. Είναι όμως