Σελ 2

Ελληνικά

Ο Περι­κλής, λέει ο Πλούταρχος, ασχολιόταν με τις σπουδαίες υποθέ­σεις, εχειρίζετο δε τα άλλα ζητήματα αναθέτoντάς τα στους φίλους και σε άλλους ρήτορες. Ένας από αυτούς αναφέρουν ότι ήταν και ο Εφιάλτης, ο οποίος κατέλυσε την εξουσία του Αρείου Πάγου. Και αλλού: Γι’ αυτό, όταν ο Περικλής απόκτησε μεγάλη πολιτική δύνα­μη, στράφηκε εναντίον του Αρείου Πάγου, ώστε να αφαιρεθούν α­πό αυτόν οι περισσότερες δικαιοδοσίες από τον Εφιάλτη.

Επειδή δεν πείθει η άποψη ότι ο Εφιάλτης ήταν βοηθός του Περικλή, βρήκαν μια πιο κομψή διατύπωση, ότι ο Περικλής ήταν συναρχηγός του δημοκρατικού κόμματος.

Με την εξορία του Κίμωνα, η αριστοκρατική παράταξη έχασε ξαφνικά τον αρχηγό της χωρίς τη δυνατότητα, όπως φαίνεται, να τον αντικαταστήσει, ενώ οι δημοκρατικοί διέθεταν την ίδια εποχή δύο σπουδαίους η­γέτες: τον Εφιάλτη, τον αρχηγό της παράταξής τους, και τον Πε­ρικλή. Η δολοφονία του Εφιάλτη, τον ίδιο εκείνο χρόνο, άφησε ανοιχτό τον δρόμο στον Περικλή για την ανάληψη της αρχηγίας των δημοκρατικών.

Εκείνο που θέλουν να αποκρύψουν, και που γι’ αυτό καταβάλλουν όλες αυτές τις προσπάθειες, είναι η χειραφέτηση του λαού. Ο Εφιάλτης απελευθέρωσε τον λαό από κόμματα και ηγέτες και τον άφησε να αυτοκυβερνηθεί. Την ίδια μέρα που εγκαθιδρύθηκε η δημοκρατία, ο Εφιάλτης έπαψε να είναι ηγέτης και έγινε απλός πολίτης.

Αυτή είναι η ειδοποιός διαφορά, η επαναστατική τομή που α­ποκόπτει τη δημοκρατία από το καθεστώς ισονομίας και ιση­γορίας του Κλεισθένη και από κάθε αντιπροσωπευτική μορφή εξουσίας.

Μόνον η χειραφέτηση του λαού καθιστά δυνατή τη λειτουργία της δημοκρατίας.

Οι ηγέτες και τα κόμματα είναι στην ουσία δημοκρατικά ό­ταν αγωνίζονται για τη χειραφέτηση του λαού και την εγκαθί­δρυση δημοκρατίας. Μέχρι την εγκαθίδρυση δημοκρατίας ε­πόμενο είναι να υπάρχουν δημοκρατικοί ηγέτες και δημοκρατι­κά κόμματα. Η ανάληψη όμως της εξουσίας από το δημοκρατι­κό κόμμα με τη συναίνεση του λαού και η άσκησή της υπέρ του λαού δεν είναι δημοκρατία. Δεν είναι δηλαδή δημοκρατία η άσκηση της πολιτικής εξουσίας από το δημοκρατικό κόμμα με τη συναίνεση του λαού, αλλά όταν αυτή ασκείται από τον ίδιο τον λαό.

Η δημοκρατία δεν καθορίζεται από το είδος της πολιτικής, αν δηλαδή η κυβέρνηση εφαρμόζει φιλολαϊκή ή αντιλαϊκή πολιτι­κή, αλλά από τον φορέα της πολιτικής εξουσίας.

Μπορεί ένας μονάρχης ή μια ολιγαρχική κυβέρνηση να ε­φαρμόσουν φιλολαϊκή πολιτική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ε­ξουσία τους είναι δημοκρατική. Αντίθετα, στη δημοκρατία μπο­ρεί ο λαός να επιβάλει στον εαυτό του μια πολιτική στερήσεων και θυσιών, όταν οι περιστάσεις το απαιτούν, χωρίς αυτό να ση­μαίνει ότι η πολιτική αυτή είναι αντιδημοκρατική.

Ο Εφιάλτης αποτελεί μοναδικό φαινόμενο πολιτικού που α­πελευθέρωσε τον λαό και του εμπιστεύθηκε την ελευθερία του. Η εγκαθίδρυση της δημοκρατίας αποτελεί τη μεγαλύτερη προσφορά του Εφιάλτη στην ανθρωπότητα, και τον καθιερώνει ως τον μεγαλύτερο πολιτικό καινοτόμο όλων των εποχών.

Για πρώτη φορά η δημοκρατική ελευθερία προσδιοριζόταν ως η συμμετοχή όλων των πολιτών στην εξουσία και όχι ως προ­στασία από την ίδια την εξουσία. Είναι φανερό, γράφει η J. de Romilly, γιατί αυτή η δημοκρατική ελευθερία, στην πανηγυ­ρική κυριαρχία της, ήταν καινούρια και επρόκειτο να μείνει για πάντα πρωτότυπη. Εξάλλου αν ο ορισμός φαίνεται να περιορίζει την ελευθερία σε ένα είδος ακραίας, ακονισμένης, αλλά και λε­πτής αιχμής, είναι καιρός να ανακαλύψουμε μαζί με τους συγ­χρόνους μας αυτό που ακτινοβολούσε γύρω από ’κείνη την αιχ­μή. Γιατί το αθηναϊκό αίσθημα της ελευθερίας δεν περιοριζόταν στο μεγάλο αυτό αξίωμα της κυριαρχίας του πολίτη. Από τη στιγ­μή που τέθηκε αυτή η αρχή, η ελευθερία εγκαταστάθηκε κυ­ρίαρχη, καλύπτοντας στην πραγματικότητα ολόκληρη την αθη­ναϊκή ζωή. Αυτό είναι εκείνο που δεν αργούν να ανακαλύψουν ­τα ίδια τα κείμενα για την ίδια εποχή, σαν ξαφνικά οι πιο διαφο­ρετικές πραγματικότητες να στρέφονται προς τον ήλιο για να δια­ περαστούν από τις ακτίνες του.