Ιερομόναχος, Επίσκοπος, Μοναχός, Ποντικονήσι

Ελληνικά

Αφορμή για το θέμα αυτό, μας έδωσε η –Κερκυραία– καλή  φίλη της ιστοσελίδας, κ. Καρλόττα Μαρόλλα, αναρτώντας άρθρο σχετικά γιά την γενέτειρα, το χωριό Επισκοπή της Κέρκυρας, του Ιωάννη Καποδίστρια. Οι Κερκυραίοι και οι Παξινοί κάτοικοι δεν μπορούν να φανταστούν τι έχει συμβεί τα τελευταία 250.000 χρόνια στα νησιά τους, και τι θησαυροί κρύβονται στη γη τους. Ελπίζουμε βήμα βήμα να τους δώσουμε το ερέθισμα να νοιώσουν μεγαλύτερο σεβασμό για τα χώματα και τους βράχους που πατούν. Η γλώσσα των κειμένων είναι πολυτονική, όπως μας τα παρέδωσε ο συγγραφέας, Μητροπολίτης Αθηναγόρας. Καλή ανάγνωση.

Ἔξωθεν τοῦ λιμένος Γάγιου τῶν Παξῶν ἀπέναντι τῆς Νησίδος τῆς Παναγίας, ὑπάρχει προεξοχὴ ἀποτελοῦσα ἀκρωτήριον, τὸ καλούμενον Ἱερομόναχος. Τὸ ὄνομα τοῦτο οὐδὲν σημαίνει! τὶς οὗτος ὁ Ἱερομόναχος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἡ ἄκρα αὕτη, ἡ τόσον φοβερὰ καὶ ἐπικίνδυνος κατὰ τοὺς συνήθεις τρικυμίας τῶν μερῶν τούτων ἔλαβε τὴν ὀνομασίαν της; οὐδεὶς ἱερομόναχος, οὐδὲ ἁπλοῦς μοναχὸς ὑπῆρξεν ἐκεῖ, καὶ ἄν ὑπῆρξε ποτὲ δὲν ἔδωσε βεβαίως αὐτὸς τὴν ὀνομασίαν εἰς τὰς πέτρας ταύτας, τὰς ὁποίας ὁ Ὅμηρος ἐγνώρισεν, καλῶν αὐτὰς Γυραίας Πέτρας καὶ Γυρὰς.[1] Ἡ ὀνομασία αὕτη ἐπὶ τῆς ἱστορικῆς ἐποχῆς ἀπεδόθη, ὡς καὶ τόσαι ἄλλαι ὀνομασίαι, εἰς τὸ ἐν Εὐβοιᾳ ἀκρωτήριον Καφηρεύς.[2]

Ἀπέναντι τοῦ Γερομονάχου πρὸς τὸ μέρος τῆς Παναγίας εἶναι οἱ σκόπελοι Τζουὰν κατὰ τὸν Σαλβατὼρ λεγόμεναι,[3] κοινῶς ὅμως ὡς Λιθάρια ἤ Ξέρες γνωριζόμεναι, καὶ Γάϊος καὶ αὐτοὶ λεγόμενοι, ὡς καὶ πᾶσα αὕτη ἡ περιοχὴ τοῦ Γαΐου μετὰ τῶν Νησίδων Ἁγίου Νικολάου ἤ Φρουρίου, καὶ Παναγίας καὶ ἐν γένει πᾶσα ἡ περιοχὴ αὕτη τῆς Νήσου.

Πῶς ὅμως αἱ πέτραι αὗται ἔλαβον τὴν ὀνομασίαν Ἱερομόναχος; ἡ ἀρχικὴ ὀνομασία ἦτο Γυραί, ΓεραὶΚυραὶ–Χοιραί, Χοιράδες, δηλαδὴ πέτραι μέλαιναι, ἀπότομοι, ἀποκλίνουσαι πρὸς τὴν θάλασσαν. Φαίνεται τοῦτο παράδοξον; οὐδόλως. Εἰς Ἀντιπάξους ὑπάρχει ἐπίσης ἄκρα ἀπότομος καὶ κρημνώδης λεγομένη Καλόγερος. Καὶ ἐν Παξοῖς ὑπάρχει βραχώδης τοποθεσία Καλογέρου Κάβος λεγομένη, καὶ Τάφρος Καλογήρου. Καλόγεροι ὑπάρχουν καὶ ἐν Κρήτῃ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἱεράπετρας–Γεραπέτρας. Καλόγεροι ἐπίσης σκόπελοι ΒΑ τῆς Ἄνδρου, αἱ λεγόμεναι καὶ Γύαροι. Καλόγηροι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Τρικκάλων. Καλογήρου χωρίον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Γυθείου. Καλόγρηας ἀκρωτήριον τῆς Χερσονήσου Παλλήνης ἐν τῇ Χαλκιδικῇ. Καλόγρηα παρὰ τὸ ἀρχαϊκὸν ἀκρωτήριον Ἀράξου Πατρῶν. Καλόγερος σκόπελος παρὰ τὴν Ἄνδρον. Καλόγηρος πρὸς Δ τῆς Νισύρου. Καλόγηρος ΝΔ τῆς Σικίνου. Καλόγερος καὶ Καλογρηὰ ἐν Κιμώλῳ· καὶ ἄλλοι πολλοὶ Καλόγεροι εἰς τὰ διάφορα παράλια μέρη τῆς Ἑλλάδος.

Καὶ πάντες οὗτοι οἱ καλόγεροι εἶναι βράχοι, ἤ βραχώδη καὶ σπηλαιώδη ἀκρωτήρια ἀνάγοντα τὴν ἀρχήν των, ἤ μᾶλλον σχετιζόμενα μὲ τὰς Γυρὰς πέτρας τῶν Παξῶν Νήσων, τῶν Νήσων τῶν βράχων τῶν Γυρτῶν=Κυρτῶν, ἔνθα σώζονται ἔτι τοπωνυμίαι Γέρακας, Γέρα·κέϊκα, Γερόλυμος.

Διατὶ ὅμως ὠνομάσθησαν Καλόγηροι; φυσικώτατα· τὸ πρῶτον συνθετικὸν τῆς λέξεως κάλι, ὡς εἴδομεν,[4] σημαίνει τὸ μέλαν, τὸ ἐρυθρωπόν, τὸ δεύτερον μέρος σημαίνει βράχος, πέτρα· ὥστε ἡ ἔννοια τῆς ὅλης λέξεως εἶναι μαῦραι πέτραι, Μέλαιναι–Ἐρυθραὶ ἄκραι.[5] Τοιαύτας μελαίνας ἄκρας ἔχομεν καὶ ἄλλας, κατ' ἐξοχὴν δὲ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πατρίδι, ὅπου ἡ μέλαινα ἄκρα, καὶ τουρκιστὶ Καρᾶ–Μπουρνοῦ τῆς Ἐρυθραίας Χερσονήσου.

Διατὶ ὅμως οἱ μοναχοὶ ὠνομάσθησαν Καλόγεροι; Ὄχι βεβαίως διὰ τὰ καλὰ γηρατειὰ αὐτῶν, ἀλλὰ διὰ τὴν μέλαιναν περιβολὴν αὐτῶν, ὥστε ἡ λέξις νὰ σημαίνῃ τοὺς μελανείμονας, τοὺς μαυροφόρους, κατὰ τὴν μεταγενεστέραν ἐκδοχὴν τῆς λέξεως. Κατὰ ταῦτα γέρος καὶ γέροι καὶ γεραῖα, εἶναι πέτραι σκοπελώδεις καὶ ὕφαλοι· εἰς τὴν σημασίαν δὲ ταύτην ἀνάγονται πᾶσαι αἱ τοπωνυμίαι: Γεροντοσπηλιές, Γεροντομούρι Λασιθίου Κρήτης. Μόρος τοποθεσία ἐν Παξοῖς κατὰ τὰ Χουρδάτικα ἤ Χοιραδιάτικα πλησίον τῆς Πηγῆς Μυρτιὰ.[6] Γερόντη λιμὴν Χίου καὶ Γέρτη νησὶς παρὰ τὴν Χίον. Γερωνυμιὰ Κρήτης. Γερολάκκος Κρήτης. Γεροντόβραχος τοῦ ὄρους Παρνασσοῦ. Γερούνιον τῆς Σαμνίτιδος ἐν Ἰταλίᾳ. Γέρους τῆς Ἰλλυρίας. Γέρην καὶ Γέρα Λέσβου καὶ Θράκης· ἐν τῇ Ἀττικῇ ἡ Μονὴ τῆς Πεντέλης λέγεται καὶ Γέρακα. Γερούσι Γεροῦδαι Λακωνίας. Γέροντας Χαλκίδος καὶ βουνὸ Σύρου. Γερομέρι Φιλιατῶν Ἠπείρου, ταὐτὸν τοῦ Γερομοῦρι· μοῦρι δὲ ὁ βράχος, τὸ φρούριον· καὶ αἱ ἄπειραι ἄλλαι τοποθεσίαι αἱ ἐκ τοῦ Γέρα ἀποτελούμεναι.

Ὁ Ἰσθμὸς μεταξὺ Τέω καὶ Ἐρυθρῶν ἐλέγετο Χαλκιδεύς, ὅπου καὶ αἱ καλοῦμεναι Γέραι, πολίχνη καὶ λιμὴν Γεράϊδαι.[7] Εἴπομεν καὶ πρότερον ὅτι ἡ ρίζα ἔρ σημαίνει τὴν γῆν, τὸ ἐρυθρόν, τὸ μελανωπὸν τῶν βράχων· ἐρύπναι πέτραι ἀπορρῶγες· ἀλλὰ καὶ γερ, ἥτις εἶναι ἀναπόσπαστος ἀπὸ τὴν Γῆν, τὴν κατ' ἐξοχὴν γῆν τῶν ὁμηρικῶν ἐπῶν, τοὺς Παξοὺς, δηλαδὴ τὴν Ἐρυθραίαν, Αἰθιοπίαν, Πελασγίαν, Καδμείαν, Ἀχαΐαν, Ἀργίαν, Ἑλλάδα·[8] διὰ τοῦτο ὅπου ἀπαντᾶται ἡ λέξις γερ, γέρα, γυρὰ καὶ καθ' ἑξῆς, ἐκεῖ ἀπαραιτήτως συνυπονοεῖται καὶ ἡ Ἐρυθρά, ἡ Αἰθιοπίς. Ἀλλὰ περὶ τούτου καὶ πάλιν.

Ἀλλ' ἀφοῦ ἔχομεν εἰς Παξοὺς Ἱερομονάχους καὶ Καλογήρους–μοναχοὺς κατ' ἀνάγκην θὰ ὑπάρχουν καὶ Ἐρημῖται, διότι καὶ ἡ λέξις αὕτη σημαίνει ὅτι αἱ Γυραὶ πέτραι, δηλ. βράχους ἀποκρύμνους· οὕτω δὲ καλοῦνται πολλαὶ νησίδες τῶν Ἑλληνικῶν θαλασσῶν βραχώδεις Ἐρημονῆσοι, ὡς ἡ κατὰ τὴν ΝΑ ἄκραν τῆς Ὕδρας καὶ ἡ εἰς τὴν εἴσοδον τοῦ λιμένος τῆς Καλλονῆς τῆς Λέσβου· ἑτέρα ἕναντι τῆς ΝΑ ἀκτῆς τῆς αὐτῆς νήσου ἐν τῷ ὄρμῳ Μάκρης· ἤ ὑπὸ τὴν ὀνομασίαν Ἐρημόκαστρον, ὡς τὸ Θηβῶν καὶ τὸ παρὰ τὴν Πάργαν ἀπέναντι τῶν Παξῶν. Ἐρημόπολις ἐν Κρήτῃ. Ἕρημος χωρίον Οἰτύλου. Ἐρημόμηλος ἡ ἄλλως Ἀντίμηλος. Ἐρημίτης δὲ καὶ ἐν Παξοῖς ὑψηλοὶ καὶ ἀπότομοι βράχοι ἀποτόμως εἰς ὕψος αἱρόμενοι, οἵτινες καὶ Ρμίτης λέγονται καὶ Ρημίτης καὶ Ρουμίτης· ἐν γένει δὲ οἱ βράχοι, καὶ λίθοι οἱ φέροντες τὴν ὀνομασίαν «Ἑρμαῖα» εἰς διαφόρους τόπους, καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς Ἑρμῆς τὸ αὐτὸ σημαίνει. Ἵνα δὲ συμπληρωθῇ ἡ ὅλη ἱεραρχία ὑπολείπεται ὁ Ἐπίσκοπος· ἀλλὰ καὶ ἡ λέξις αὕτη ΣκοπὸςἘπίσκοποςΣκοπὴἘπισκοπὴ ἤ Πισκοπὴ, ἡ τόσον ἀπαντωμένη εἰς μέρη ὅπου οὐδεμία ποτὲ Ἐπισκοπὴ ὑπῆρξε, σημαίνει τὸ αὐτὸ ὅπερ καὶ Ἱερομόναχος, μοναχός, Ἐρημίτης, Καλόγερος. Πισκοκέφαλο Σητείας–Λασηθίου Κρήτης, ὅπου καὶ τὸ χωρίον Κάτω Πισκοπή, καὶ Ἐπάνω Πισκοπὴ. Ἐπισκοπὴ ἐν Καλάμῳ–Ἰθάκης, ἐν Καρυστίᾳ, Εὐρυτανίᾳ, Ἡρακλείῳ Κρήτης· ἡ κοινότης δὲ τῆς Ἐπισκοπῆς ταύτης περιλαμβάνει τὰ χωρία Σκυλίτσια καὶ Νέα Σκυλίτσια–Ἐπισκοπὴ Βιάνον–Λασηθίου Κρήτης· ἑτέρα ἐν Κρήτῃ τῆς ἐπαρχίας Μυλοποτάμου, ἑτέρα ἐν τῷ νομῷ Ρεθύμνης, ἑτέρα Κυδωνιῶν, ἑτέρα Μονοφατσίου, ἑτέρα Ἐδέσσης τοῦ νομοῦ Πέλλης· ἑτέρα Τεγέας Ἀρκαδίας. Ἐπισκοπὴ μία τῶν Δωδεκανήσων. Ἐπισκοπὴ ἀκρωτηρίου τῆς Νήσου Τήλου, καὶ αὐτὴ ἡ Νῆσος. Ἐπισκοπὴ Γωνιὰ Θήρας. Ἐπισκοπὴ Ἠπείρου–Δρυϊνουπόλεως· Σκοπὴ ἐν Ἀρκαδίᾳ. Σκοπὴ Κρήτης Λασηθίου. Σκοπιὰ Λήμνου. Σκοπὸς βουνός, Ζακύνθου. Σκοπὴ Χερσόνησος τοῦ Λακωνικοῦ κόλπου. Σκοπάδαι γένος Θεσσαλικὸν οὕ ἕδρα ἡ Κρήνη. Ἐπισκοπὴ κοινότητος Κλημητιᾶς ἐν Κερκύρᾳ. Πισκοπὴ Ἄνδρου καὶ Πισκοπειὸ· καὶ τέλος Σκοπὴ ἐν Παξοῖς, ἤ καὶ Μεροβῆγλα. Σκόπελος νῆσος παρὰ τὴ Σκιάθον. Σκόπελος Μυτιλήνης κατὰ τὴν Γέρα, καὶ λοιπαὶ.

Καὶ αἱ τοπωνυμίαι Κλῆμα, καὶ αἱ ὅμοιαι αὐτῇ τὴν αὐτὴν σημασίαν ἔχουσι τῶν κρημνωδῶν βράχων. Κλῆμα τῆς ἐπαρχίας Πυργιωτίσσης Ἡρακλείου Κρήτης, ἑτέρα Ἀποκορώνου. Κλῆμα τῆς νήσου Σκοπέλου· Κλήμη Τρικόρφου Μεσσηνίας, ἑτέρα Δωρίδος, Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος. Κληματάρι κοινότητος Ὀξυλίθου Καρυστίας. Κληματοβοῦνι χωρίον τῆς κοινότητος Τρυπητῆς τῆς νῆσου Μήλου. Κλημέντι Κορινθίας. Κληματιὰ Κερκύρας περιλαμβάνουσα τὰ χωρία Ἐπισκοπὴ καὶ Κυπριανάδες· ἀλλὰ καὶ Κληματιὲς ὀρθόλιθος ἐν τῇ θαλάσσῃ τῶν Παξῶν, ἀπέναντι τῆς ὁποίας ὑπάρχει τοποθεσία Λαμιὰ τῆς αὐτῆς σημασίας.

Ἀνάλογος πρὸς τὴν σημασίαν τῆς Κληματιᾶς φαίνεται καὶ ἡ τῆς ἀμπέλου· πλεῖσται δὲ ὅσαι τοπωνυμίαι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχουσι ὡς ἀμπελᾶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Κρανιᾶς Κεφαλληνίας, ἄμπελος ἐν Γυθείῳ. Ἀμπελάκι ἐν Μεγαρίδι παρὰ τὴν ὁποίαν ἐρείπια τῆς ἀρχαίας Σαλαμῖνος=πετρηέσσης. Ἀμπελάκι Λαρίσσης. Ἀμπέλια ἐν Ἀποκορώνῳ Κρήτης. Ἀμπελιᾶς θέσις τῶν Τεμπῶν. Ἀμπελιῶνα Ὀλυμπίας. Ἄμπελος ἀκρωτήριον Κρήτης, ἔνθα εἶναι σύνηθες τοπωνυμικόν. Ἄμπελος πόλις καὶ ὅρμος παρὰ τὸ ἀκρωτήριον Σαλαμῶν ἤ Πλάκας. Ἀμπέλα ὅρμος Σύρου. Ἄμπελάκι κωμόπολις καὶ ὅρμος ἐν Σαλαμίνι. Ἀμπελάκι συναφὲς πρὸς τὸ ἀκρωτήριον Κυνόσουρα. Ἀμπέλι ὅρμος Ἱκαρίας. Ἀμπελικὰ Πλωμαρίου Λέσβου. Ἀμπελικὸ Κύπρου. Ἄμπελι Ζακύνθου. Ἄμπελος μικρὰ νησὶς τοῦ Κορινθιακοῦ Κόλπου. Ἄμπελος ὅρος Σάμου καὶ ἀκρωτήριον. Ἄμπελι ἄκρα τοῦ ἀκρωτηρίου Δρέπανον τῆς Κασσάντρας Χαλκιδικῆς, τῆς ἀρχαίας Παλλήνης. Ἄμπελος ἀπορρῶξ ἀκτὴ τῆς νήσου Γαύδου τῆς Κρήτης. Πᾶσαι αὗται αἱ ἐκ τῆς ἀμπέλου τοπωνυμίαι ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀρχαιόταται· πῶς ὅμως ἡ ἄμπελος νὰ σχετίζεται μὲ τὴν πέτραν; καθ' ὅν τρόπον καὶ ἡ κληματίς, οὕτω ἡ ἄμπελος ἔχει ἀμεσωτάτην σχέσιν πρὸς τὴν πέτραν· πέλα δὲ ὁ λίθος.

Τὴν αὐτὴν σημασίαν ἔχει καὶ ἡ τοπωνυμία «Τούρκος» ἐκ τῆς ρίζης τουρ = βράχος, πέτρα. Τούρκος ἀκρωτήριον μιᾶς νησίδος τῶν Οἰνουσῶν. Τουρκοβίγλα ἀκρωτήριον τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς. Τουρκοβούνια τῶν Ἀθηνῶν βουνοσειρά, τὰ καὶ Λυκοβούνια λεγόμενα. Τουρκοπάλουκον ἐν Φαναρίῳ ἐπαρχίας Παραμυθίας. Τούρκικα, Τούρκικο, Τούρκου ρεῦμα, Τούρκου Κάβος καὶ Τουρχίνα ἐν Ἄνδρῳ. Τοῦρκος δὲ τοπωνυμία καὶ ἐν Παξοῖς.Τοῦρκος λέγεται καὶ τοῦρλος· ἀμφότερα ἀποδιδόμενα εἰς ἀκρωτήρια καὶ νησίδας. Τούρλης ἀκρωτήριον Θήρας. Τούρλη νησίδιον παρὰ τὴν Β ἄκραν τῆς Ἀντιπάρου. Τούρλη ἀγροικία Σύρου καὶ ἀκρωτήριον Αἰγίνης· Τούρλα ἀκρωτήριον Λυκύνου. Τουρλίτης βραχονησὶς τῆς ΝΑ ἄκρας Ἄνδρου. Τουρλωτὴ Μονοφατσίου Κρήτης. Τούρλα Λασηθίου Κρήτης. Τουρκοβάνα ἡ κοινὴ ὀνομασία τοῦ ὄρους Πεντέλη. Τουρλίτις ἐν Ἄνδρῳ σκόπελος ὑψηλὸς καὶ Τούρλος τοπωνυμία τοῦ Νημπουργιοῦ, τοπωνυμία ἐν Κορθίῳ, τοπωνυμία ἐν Παλαιοπόλει καὶ ἐν Παξοῖς.

Τῆς αὐτῆς σημασίας εἶναι καὶ ἡ λέξις ποντικὸς. Ποντικονήσια δὲ λέγονται τὰ νησίδια τὰ διαβρωμένα ὑπὸ τῶν κυμάτων καὶ πλήρη ὀπῶν, καὶ εἶναι ταῦτα πολλὰ. Ποντικονῆσι παρὰ τὴν Εὔβοιαν. Ποντικονῆσι παρὰ τὰς ἀκτὰς τῆς Λυκίας. Ποντικονῆσι κατὰ τὸ ΒΔ ἄκρον τῆς Κρήτης. Ποντικὸς μία τῶν Ἐχινάδων. Ποντικοῦσα παρὰ τὴν Ἀστυπάλαιαν. Πόντι κατὰ τὰ Ν τῆς Λευκάδος, παρὰ τὸ ὁποῖον ἐν τῇ θαλάσσῃ διακρίνεται ἐν ὥρᾳ νηνεμίας ὑποβρύχιος πίδαξ. Ποντιὰ Καλαβρύτων. Ποντικάπη Πωγωνίου Ἠπείρου. Ποντικὸ τοῦ Κατακώλου. Ποντικιανὰ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Κισσάμου Κρήτης. Τὸ Ποντικονήσι τῆς Κερκύρας καὶ τὸ Ποντικονήσι τῶν Παξῶν. Τὸ Ποντικονήσι τῆς Κερκύρας λέγεται καὶ καράβι, τὸ καράβι –δῆθεν– τοῦ Ὀδυσσέως. Καράβι ἐπίσης λέγεται καὶ μιὰ τῶν νήσων Ὀθωνῶν τῆς Κερκύρας, διότι δῆθεν ἔχει σχῆμα καραβιοῦ· βεβαίως οὔτε τὸ Ποντικονήσι τῆς Κερκύρας, οὔτε τὸ τῶν Ὀθωνῶν ἔχουσι σχέσιν τινὰ πρὸς τὸ πλοίον τοῦ Ὀδυσσέως, ἀλλ' ἀμφότεραι αἱ ὀνομασίαι ἐκφράζουσιν ὅτι καὶ τὰ Ποντικονήσια, δηλονότι νησίδια σπηλαιώδη διαβεβρωμένα ὑπὸ τῶν κυμάτων τῆς θαλάσσης· ἄλλως τε ἡ ὀνομασία αὕτη δὲν εἶναι ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν Κέρκυραν· εἰς πλεῖστα μέρη τῆς Ἑλλάδος τὰ ποντικονήσια λέγονται καράβια· οὕτω ἐν Κρήτῃ Καράβια λέγονται ἀκατοίκηται νησίδες. Καραβὰς ἐν Κυθήροις καὶ τῆς Οἰτύλου Λακωνίας. Καράβι τῆς Καρδίτσης. Καραβίδια τῆς Φωκίδος, ἡ λέξις ὑπενθυμίζει εἰς ἡμᾶς τὰ ραβδίδια. Καραβόλα τῆς Ρόδου. Καραβόπετρα τῆς Σκοπέλου, Καραβὶς τῆς Εὐβοίας. Καραβόσταμο τῆς Σάμου. Καραβοστάσι τῆς Κύπρου, ὅπου οἱ Σολοὶ καὶ ἡ Αἴπεια. Καραβοστάσι Πάλης τῆς Κεφαλλονίας καὶ καραβοκλάσι ἐπίσης τῆς Οἰτύλου Λακωνίας, καὶ τῆς ἐν τῷ Πατραϊκῷ κόλπῳ. Καραβούγια τῶν Κυθήρων καὶ χωρίον Καραβᾶ. Κάραβος ἐπίσης ἐν Ἄνδρῳ, Καράβη, Πλάκα καὶ Καραβοστάσι εἰς Χαλκολιμνιῶνα Ἄνδρου. Βεβαίως τὸ καράβι ἔχει τὴν ἀρχήν του ἐκ τοῦ Γράβα, Κράβα, Κάβα, κοίλωμα, σπήλαιον· καὶ καράβι τὸ κοῖλον πλοῖον.

Ποντικὸς λέγεται καὶ ὕραξ/ακος, λατινιστὶ Sorex, ὑρτάνη ὁ πλυνὸς–κοῖλος βράχος· ὕρχα κεράμεια ἀγγεῖα, κατὰ τὸν Ἡσύχιον· ἡ ὕριξ καὶ ἡ ὕρχα βεβαίως ἔχουσιν σχέσιν πρὸς τὸ Ὀρκάνη, ὅπερ, κατὰ τὸν Ἡσύχιον, σημαίνει εἰρκτήν, κάτεργα, δηλαδὴ τόπον ὑπόγειον, κοῖλον, ἄντρων. Ὀρκάδες νῆσοι αἱ Νῆσοι τῶν Παξῶν–Κερκύρας. Λατινιστὶ orca πίθος, κύτος· orcinus χοιρώνειος, orcus ὁ Ἅδης, ὁ Πλούτων. Ὀρκὰς δὲ ἐν Παξοῖς τοπωνυμία καὶ οὐ μακρὰν τοῦ ὀρκοῦ πηγή. Ἀρκουδάνη, οὐκ ἄσχετος πρὸς τὴν Ἀρκαδίαν τὴν ἔχουσαν τόσην ὁμοιότητα πρὸς τοὺς Παξούς, καὶ ὁ ὁμηρικὸς Ὀρχομενὸς εἶναι ἡ νῆσος τῶν ἄντρων Παξῶν, (Ἰλιὰς Β´ 541.605. Ὀδύσσεια λ, στ. 284.459). Ὀρκὰς καὶ Ὀργὰς τὸ αὐτὸ σημαίνει, τόπον ἀφιερωμένον εἰς τὴν λατρείαν τῆς Δήμητρος καὶ Περσεφόνης τὴν «ἱερὰν ὀργήν».

Ακολουθούν δύο ακόμα άρθρα για να ολοκληρωθεί το κείμενο.

 

Από το βιβλίο του Μητροπολίτου Αθηναγόρα, «Αι νήσοι των Παξών, Ομήρου ανάσταση, τ’ αργοναυτικά». Εκδόσεις ΕΛΕΥΣΙΣ, ΑΘΗΝΑΙ 2004.

 

Hellenicpaedia.gr / Γλωσσολογία / Κέντρο Συγκριτικής Γλωσσολογίας ο Αθηναγόρας.

 

 


[1] Ὀδύσσεια δ, στ. 500-507.

[2] Κόϊντος Σμυρναίος 14.570. Κ. Α. Γουναροπούλου, Ἱστορία τῆς Νήσου Εὐβοίας, σελ. 17.

[3] Τζουάν, Τζών–Τζανῆς, Γκάνης–Τζόνα–Ζίνα, ἑτέρα τοπωνυμία τῶν Παξῶν. Ὡς καὶ Γιάννα–Γιανιάτικα, Κοντογιανιάτικα, Γιαννουλάτικα, Γιανούτσου. Γκιόνα, γκίνη–Κίνη. Γκιόλου, Γκολούδια, Γκαρούνη, Γάγγα συνήθως Κάγκα λεγομένη· πᾶσαι αὕται αἱ τοπωνυμίαι ἀρχικῶς σημαίνουσι βράχον, βραχώδεις τόπους, διότι ἡ Γκὰν αὐτὸ δηλοῖ· τὸ γκάν, γκᾶ εἶναι ἡ Γᾶ, ἡ πέτρα, ἡ χαγιά, ἡ καγιὰ ὡς οἱ Τοῦρκοι λέγουσιν, ἐξ Ἑλλήνων μαθόντες, τὸν βράχον, ὡς οἱ ἀρχαῖοι τὸν Καιάδαν–Κεαίταν.

Ὑπάρχει τοπωνυμία ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν (Αλάτσατα της Ιωνίας) βραχώδης Ἀξὲ–καγιὰ λεγομένη, ὅπου ἡ λέξις ἀξὲ μᾶς ὑπενθυμίζει τὴν ἀξὰνΠαξόν, τὸν βράχον· καϊάφα δὲ καὶ τοπωνυμία ἐν Παξοῖς. Γκαγκόλες ἐν Κρήτῃ ἐπαρχίας Καινουρίου ἤ Κυνουρίου. Γκογκονιὰ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς. Γκανὲς βουνοσειρὰ τῆς Δ Προποντίδος· γκάναΚάνα, ΓκάνιναΚάννινα, ἐν τῇ Β Ἠπείρῳ, Κανακάδες τῆς Κοινότητος Καρμάρου Κερκύρας. ΓκάνιναΓιάννινα, τὰ ὁποῖα ἦσον ἐκτισμένα ἐπὶ δύο βράχων ἐγγύτατα τῆς Λίμνης, ἀρχικῶς ἐλέγοντο τὰ Ἰωάννινα. Γιάννα χωρίον τῶν Ἐρυθρῶν· ἀλλὰ Γιαννὰς καὶ Γκανὰς ὑπάρχει καὶ σήμερον ἐν τοῖς Παξοῖς· τὴν αὐτὴν σημασίαν ἔχει καὶ ἡ Θρακικὴ πόλις Γάνος τοῦ ὁποίου ὁ βουνὸς ὑπὸ τῶν Τούρκων λέγεται Γκανὸς Νταγκλάρ· τὴν λέξιν γκὰνγὰν θὰ συναντήσωμεν πάλιν μετ' ὀλίγον· βεβαίως τὸ ἀρχικὸν εἶναι τὸ διὰ τοῦ τραχέως γκ σημαινόμενον· οἱ πρῶτοι ἄνθρωποι, ἤ μᾶλλον οἱ πρῶτοι Ἕλληνες εἶχον ἐν τῇ γλώσσῃ τὰς φωνὰς γκ, ντ, δζ, μπ καὶ οὐχ ἦττον παρέμειναν τὰ πρῶτα ἀναλλοίωτα ἐν τῇ προφορᾷ κυρίως τοῦ λαοῦ καὶ δὴ τῶν χωρίων.

[4] «Φῶς ἀπὸ τὰ βάθη τῶν αἰώνων, μελέτη πρώτη, Ἡ ὁμηρικὴ Αἰθιοπία καὶ ἡ Λέσβος».

[5] Ἐν τῇ ἀρχεγόνῳ γλώσσῃ τὸ μέλαν καὶ ἐρυθρὸν ἦσαν ταὐτοσήμαντα.

[6] Καὶ ἐν Ζακίνθῳ, ἥτις κατὰ πάντα εἶναι ἀντιγραφὴ τῆς Νήσου τῶν Παξῶν, τῆς Δήλου καὶ Κύθνου ἕνθα ἐγεννήθη ὁ Ἀπόλλων καὶ ἡ Ἄρτεμις, ἀπαντῶμεν τὰς τοπωνυμίας ΓερακάριονΓερακαρία, τοῦ ἄλλοτε δήμου Ἀρκαδίων. Γέρακας ἀκρωτήριον ΝΑ τῆς Ζακύνθου, καὶ Γύρι χωρίον ὀρεινὸν (Λεωνίδα Χ. Ζώη ἀρχειοφύλακος, «Τοπωνυμίαι Ζακύνθου ἐν Ἠμερολογίῳ Μεγάλης Ἑλλάδος). Γύρος ὄρος τῆς Τήνου, Γυραὶ Πέτραι τοῦ Ἰκαρίου Πελάγους καὶ Γύρος τῆς Κερκύρας.

[7] Στράβ. ἰδ. 644.

[8] Ἐν Παξοῖς σώζεται ἔτι τοπωνυμία Κοκκινιάτικα, ὅπως ἐν Κερκύρᾳ, ΠερύθιαἘρύθια.