Εἰρεσιώνη – Φῶς ἀπὸ τὰ βάθη τῶν αἰώνων

Ελληνικά

Πολλά ἔχουν εἰπωθεῖ γιὰ τὴν Εἰρεσιώνη, ἄλλος λίγο ἄλλος πολύ, ἀντλώντας πληροφορίες ἀπὸ τήν κλασική ἀθηναϊκὴ αρχαιότητα, ἀλλὰ ἄν πᾶμε πίσω στὸν χρόνο θὰ διαπιστώσουμε πολλὰ καὶ ἐνδιαφέροντα στοιχεῖα. Πρέπει νὰ γίνει κατανοητό ὅτι ἡ παλαιολιθική ἱστορία τῆς Ἑλλάδος ξεκινᾶ πρὶν πολλὲς δεκάδες χιλιάδες χρόνια, ἀπὸ τὰ νησιά Παξῶν – Κερκύρας καὶ τὴν ἀπέναντι Ἤπειρο, καὶ ὄχι ἀπὸ την κλασικὴ ἀθηναϊκὴ ἐποχή.

Μὲ ἔκπληξη θὰ διαπιστώσετε διαβάζοντας τὸ ἄρθρο ὅτι δὲν ἔχει καμία σχέση μὲ τὰ κάλαντα, τὸν Θησέα, τὸν Μινώταυρο, τὴν Κρήτη… καὶ ὅτι ἄλλο μᾶς παρουσιάζουν οἱ «εἰδικοί»… Τὸ χριστουγεννιάτικο δέντρο ἔχει σχέση μὲ τὸν πατέρα θεῶν καὶ ἀνθρώπων Δία καὶ ὄχι μὲ τὴν Εἰρεσιώνη τῶν ἀπαρχῶν. >οσο γιὰ τὸ καραβάκι  είναι ἀνάμνηση ἀπὸ τὸ διάσημο ταξίδι τῆς Ἀργοῦς… Διαβάστε τὸ κείμενο τοῦ «ἀδικημένου» Ἀθηναγόρα, [ΑΙ ΝΗΣΟΙ ΤΩΝ ΠΑΞΩΝ, εκ. ΕΛΕΥΣΙΣ] στὴν πολυτονική μας γραφή, καὶ ἀπολαύστε το..

Τὰ Νησιὰ τῶν Μακάρων ἐλέγοντο Κανάρια, ἀλλὰ καὶ Βαλεαρίδες, καὶ Γυμνήσιες, καὶ Πυτιοῦσες νῆσοι. Σὲ αὐτὲς προσθέτουμε ὅτι ἐλέγοντο καὶ Σειρηνοῦσες, ἤ Εἰρηνοῦσες· εἴμαστε βέβαιοι ὅτι οἱ δύο τελευταῖες ὀνομασίες εἶναι ταυτοσήμαντες.

Εἴρη, εἶναι λέξις ἀρχαία, καὶ σημαίνει τὴν ἀγορά, τὴν ἐκκλησία, τὸν τόπο συναθρήσεως ἀνθρώπων. Ὁ Ὅμηρος γράφει εἰράων προπόροιθε καθήμενοι.[1] Ὁ Ἡσίοδος ἐπισμίσγεται εἴραις ἀθανάτων,[2] ὅπου ἀσφαλῶς πρόκειται περὶ τῶν εἰρηνικῶν κατοικιῶν τῶν πρώτων ἀνθρώπων, συνεπῶς καὶ τόπος λατρείας τῶν θεῶν τους, δηλαδὴ τῶν ἱερῶν ἄντρων, τῶν ἐν τῇ πέτρᾳ λελατομημένων, ὅπου ἐδῶ δὲν ὑπάρχει πόνος, ἢ θλίψις, ἢ στεναγμός, ἀλλὰ βασιλεύει ἡ τάξις, ἡ ὁμόνοια, ἡ ἠρεμία, ἡ ἡσυχία, ἡ εἰρήνη. Ἀπὸ ἐδῶ βεβαίως πηγάζει καὶ ἡ σημασία τῆς λέξεως εἰρήνη.

Ἀλλὰ ὅπως ἡ εἰρήνη ἔτσι καὶ ἡ σειρήνη σημαίνει λίθο, πέτρα διάτρητη, ἐκπέμπουσα γλυκὺ ἦχο, οἱονεὶ θεῖον ἄσμα ἐπιφέροντας γαλήνη καὶ ἠρεμία εἰς τοὺς ἀκούοντας· ὅπως ἀπεναντίας ἐξ ἄλλων λίθων, ἢ ὀπῶν προέρχονται δυσαεῖς ἦχοι, οἱονεὶ ὑλακαί, ὡς π.χ. ἐκ τῆς Σκύλλης καὶ τῆς Χαρίβδεως. Ἀπὸ ἐδῶ εἰρήνη καὶ σειρήνη κατήντησαν ταὐτοσήμαντα· εἴπαμε[3] ὅτι σειρήνη σημαίνει τὸν γλυκὸ ἦχο, τὸ ἄσμα· καὶ Σειρῆνες ἡ προσωποίησις αὐτῶν τῶν ἤχων· ἀφ' ἑνὸς ὁ θόρυβος καὶ ἡ ταραχή, ἀφ' ἑτέρου ἡ γαλήνη καὶ ἡ μουσική· καθόλου παράδοξο ὅτι παρὰ τῶν ἀρχαῖων Σπαρτιατῶν εἴρην ὀνομαζόταν ὁ νεανίσκος ὁ ἐπιβλέπων τοὺς νεωτέρους του, σὰν ἀρχηγὸς αὐτῶν καὶ κατευθύνων πρὸς τὸ καθήκον· καὶ εἰρηναία τὰ προνόμια, τῶν ὁποίων απολάμβαναν οι βασιλεῖς τῆς Σπάρτης ποὺ κοπίαζαν ὑπὲρ τῆς προαγωγῆς τῆς εὐημερίας καὶ μορφώσεως τῶν ὑπηκόων τους. Ὁ Πλούταρχος, στὸν «Βίο τοῦ Λυκούργου»[4] γράφει περὶ τῶν εἰρένων:

«Καὶ στὶς ὁμάδες αὐτῶν ἔβαζαν σὰν ἀρχηγὸ πάντοτε τὸν πιὸ μυαλωμένο καὶ τὸν πιὸ ἄξιο μαχητὴ ἀπὸ τοὺς «εἴρηνες». Εἴρηνες ὀνομάζουν ἐκείνους ποὺ ἔπαψαν νὰ εἶναι παιδιὰ πρὶν ἀπὸ δύο χρόνια· αὐτὸς λοιπὸν ὁ Εἴρην ποὺ ἔχει γίνει εἴκοσι χρονῶν εἶναι ἀρχηγὸς τῶν νεωτέρων του στὶς μάχες καὶ στὸ σπίτι του, καὶ τοὺς χρησιμοποιεῖ σὰν ὑπηρέτες τὴν ὥρα τοῦ δείπνου… Ὁ Εἴρην ξαπλωμένος δειπνεῖ καὶ συνήθως μετά προστάζει ἕνα παιδὶ νὰ τραγουδίση, ἄλλο βάζει μιὰ ἐρώτηση ποὺ χρειάζεται προσεκτικὴ ἀπάντηση».

Διὰ τοῦτο καὶ ἡ θεὰ Εἰρήνη ἐνομίζετο κόρη τοῦ Διὸς καὶ τῆς Θέμιδος·[5]  διὰ τοῦτο καὶ εἰρεσιώνης ἐλέγετο ὁ κλάδος τῆς ἐλαίας συμβολίζων τὴν εἰρήνην, ἀλλὰ καὶ τὸ ἄσμα τὸ ψαλλόμενο κατὰ τὴν παραπομπὴ τῆς Εἰρεσιώνης, ἑορτῆς τῶν Πυανεψίων καὶ Θαργυλίων.

Εἰρεσίδες δὲ καὶ ἀρχαῖος δῆμος τῆς Ἀττικῆς ἐγγὺς τοῦ Κηφισοῦ, συνορεύων πρὸς τοὺς Ἀμαξαντεῖς. Εἰρήναις βραχονήσι, καὶ παρ’ αὐτὸ ὑφαλονησίδες Εἰρήνιοι παρὰ τὸν κόλπον Καλαμίτσης τῆς Σκύρου. Εἰρήνη κατὰ τὸν Πλίνιο, νησὶς τοῦ Ἀργολικοῦ κόλπου πλησίον δυὸ ἄλλων νησίδων, τῆς Ἐφύρας καὶ Πιτυούσης. Εἰρήνη ἀκρωτήριον τῆς Λήμνου. Εἰρήνια καὶ Εἰρήναις νησὶς παρὰ τὴν Κῶ. Εἰρηνούντων στὴν Καρίᾳ ὅπου καὶ μονὴ κατὰ τοὺς Βυζαντινοὺς χρόνους τῶν Εἰρηνούντων. Εἰρηνούπολις Ἰσαυρίας, Κιλικίας. Εἴρα ὄρος τῆς Μεσσηνίας παραφυὰς τοῦ Λυσσέου. Εἰραφιώτης καὶ ὁ Διόνυσος μετὰ τὴν κατακεραύνωση τῆς μητέρας του Σεμέλης. [Πόσα ἀκόμα ἔχουμε νὰ μάθουμε ἀπὸ τὴν παλαιολιθική ἐποχὴ… Διόνυσος ὁ εἰρηνοποιός]. Εἰρήνη ὅρμος τῆς Κύθνου. Εἰρήνη ἐλέγετο καὶ ἡ τῆς Κερκύρας νησὶς ἡ καὶ Πτυχία, ἡ νῦν Βίδο.

Ἐξ ὅλων τῶν ἀνωτέρῳ καταφαίνεται ὅτι ἡ Εἰρήνη Σειρήνη, ἀρχὴ αὐτῆς ἔχει τοὺς λίθους, τοὺς βράχους, τὸ ἄντρον. Σειρήνα νησὶς πλησίον τῆς Ἀστυπάλαιας. Σεῖραι διάφοροι τοπωνυμίαι τῆς Ἀρκαδίας καὶ τῆς Πελοποννήσου. Σειρῆνι Μεγάλο καὶ Μικρὸ τῆς ἐπαρχίας Γρεβενών· καὶ τόσαι ἄλλαι ἐκ τῆς αὐτῆς ρίζης, ὅλες σχετιζόμενες στενώτατα μὲ τὰ Νησιὰ τῶν Παξῶν, τῆς κοιτίδος ταύτης τῶν Σειρήνων, περὶ τῶν ὁποίων οἱ σχολιαστὲς τοῦ Ὁμήρου μετὰ πολλῆς χάριτος γράφουν:

Ἐν τῷ Γαΐῳ τῶν Παξῶν κατὰ τὰς Γυρᾶς πέτρας, ἐκεῖ ὅπου καὶ τοπωνύμια Γᾶνος ἢ Γκάνος, ἐν τῇ παραλίᾳ ὑπάρχει πέτρα, ἐξ ἦς ἐξέρχεται ἦχος μουσικός, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀντελήφθημεν. Οἱ λίθοι οὗτοι εἶναι συριγγώδεις, ἐκ τῆς πιέσεως δὲ τοῦ ἀέρος καὶ τοῦ κύματος παράγουν ἦχον ποικίλλοντα ἀναλόγως τῆς πιέσεως, ὅτε μὲν εἶναι γλυκὺς καὶ ἤρεμος, ὡς ἐν τῇ τοποθεσίᾳ ταύτη, καὶ ἀλλαχοῦ, ὅτε δὲ θορυβώδης συρβανώδης ὡς κατὰ τὰς Γυρὰς Πέτρας Καφηρέα Κύναιον. Ἐντεῦθεν σύριγξ λέγεται ὄργανον μουσικὸν ἐφευρεθὲν ὑπὸ τοῦ Πανός. Ἀλλὰ σύριγξ καὶ ὑπόνομος, ὄρυγμα ὑπόγειον. σύριγμα ὁ ἀρμονικὸς ἦχος, «τὸ σφύριγμα», καὶ ρῆμα συρίζω, «ἁδύτοι τὸ ψυθίρισμα ἁδὺ δὲ καὶ τὸ συρίσδες»[6]. Ὁ συριγμὸς τοῦ αὐλοῦ καὶ ὁ συριγμὸς τοῦ ὄφεως· κυρίως δὲ ἐπὶ ἀνέμου πνέοντος ἱσχυρῶς. Ὥστε ὡς φαίνεται, αἱ λέξεις αἱ ἐκ τῆς ρίζης σὺρ παραγόμενοι σημαίνουσιν ὅτε μὲν τὴν βιαίαν καὶ ταραχώδη πνοὴν τοῦ ἀνέμου, ὅτε δὲ τὴν γλυκείαν ἀπήχησιν, ἤρεμον γλυκὺ ἄσμα, ἐπιφέρον γαλήνην καὶ εἰρήνην εἰς τὸν ἄνθρωπον. Τοιαῦται εἶναι καὶ αἱ Νῆσοι τῶν Παξῶν, αἱ νῆσοι ἀφ' ἑνὸς τοῦ Αἰόλου καὶ τῶν Ἀνέμων, ἀλλὰ καὶ ἀφ' ἑτέρου αἱ Ἠλύσιοι Νῆσοι[7], ἔνθα «Ζεφύροιο λιγὺ πνοίοντος ἀκτὰς ὠκεανὸς ἀνίησιν ἀναψύχειν ἀνθρώπους».  

Νὰ ἐνημερώσουμε τοὺς ἀναγνώστες μας, ὅτι γιὰ τὸν Σείριο θὰ ὑπάρξῃ ἰδιαίτερο ἄρθρο, γιὰ νὰ δοθῃ ἕνα τέλος.

 

[1] Ἰλιὰς Ε´ 351. Ἐκτὸς τῶν Παξινῶν Σειρηνουσῶν Νήσων ὑπῆρχον ἀντίστοιχες καὶ στὴν Ἰταλία, λεγόμενες Golli. Τὶς Σειρηνούσας Νήσους ἔλεγον ἐπίσης Ἀνθεμόεσσας, διότι ἡ ἀρχικὴ κοιτὶς αὐτῶν, ἐλέγετο Ἀνθεμούς· καὶ αὕτη εἶναι ἡ Νῆσος τῶν Παξῶν.

[2] Θεογονία 804.

[3] Ὄχι μόνο δὲ οἱ Ἑβραῖοι τὸ ἄσμα ἔλεγαν σειρ’ ἀλλὰ καὶ οἱ Ἄραβες chair καὶ chairin ὀνομάζουν τὸν μουσουργό· chirin δὲ ἀποκαλούν καὶ τοὺς ποιητές. Σύριγξ ἐλέγετο καὶ Νύμφη τις.

[4] XVII.

[5] Ἡσιόδου Θεογονία 902. Θέμις ἥν Νύμφη τῆς Ἀρκαδίας καὶ μητ τοῦ Εὐάνδρου.

[6] Θεόκρ. 1.3.

[7] Πρὸς τὸ Ἠλύσιον πεδίον τῶν Παξῶν, ὅπου ὁ Ραδάμανθυς ἐβασίλευε, δὲν εἶναι ἄσχετα καὶ τὰ τῶν Αἰγυπτίων Ἠλύσια, «τὰ Ἀμεντί», τὰ μέρη τῆς δύσεως, ὅπου ἐν εὐφροσύνῃ καὶ εὐδαιμονία διέμενον οἱ μετὰ θάνατον δικαιούμενοι Αἰγύπτιοι.