Επίκουρος

Ελληνικά

Ιδρυτής και δημιουργός της επικούρειας φιλοσοφίας. Ήταν γιος του δάσκαλου Νεοκλέους, Αθηναίου άποικου στη Σάμο, εκεί γεννήθηκε και ο Επίκουρος. Ήρθε στην Αθήνα σε ηλικία 18 ετών. Συνδέθηκε με τον έφηβο τότε, κωμωδιογράφο, Μένανδρο. Επέστρεψε στην πατρίδα του όπου είχε την ευκαιρία να διδαχτεί φιλοσοφία από τον Ναυσυφάνη στην Τέω και τον Κολοφώνα. Άρχισε να διδάσκει στην Μίλητο και τη Λάμψακο. Επέστρεψε στην Αθήνα και ίδρυσε φιλοσοφική Σχολή, σε κτίριο με μεγάλο κήπο,  απ’ αυτόν πήρε και το όνομα η σχολή του. Έδειξε ιδιαίτερη μέριμνα ώστε η συμβίωση και η επαφή των μαθητών του, να είναι αδελφική. Πέθανε μετά από μακροχρόνια αρρώστια. Διάδοχο της σχολής του όρισε, πριν πεθάνει, τον Ερμοκράτη. Οι φιλοσοφικές θέσεις του Επίκουρου, επηρέασαν όχι μόνο τους συγχρόνους του, αλλά και τους μεταγενέστερους Έλληνες και Λατίνους, όπως τον Βιργίλιο, Οράτιο, Σενέκα, Σπινόζα, Βολτέρο, Κάρολο Μαρξ κ.ά.

Ο Επίκουρος είναι ο πλέον παρεξηγημένος Έλληνας φιλόσοφος, διότι η φρασεολογία του δεν κατανοήθηκε από την επικρατήσασα χριστιανική ηθική. Η λέξη «Ηδονή» θεωρήθηκε από τους χριστιανούς ως παρότρυνση προς σεξουαλικές πράξεις, με αποτέλεσμα να καταδικαστεί, πριν ακόμα εφαρμοστεί η Ιερά εξέταση στην αιωνία πυρά. Και όμως σήμερα, που έχουμε καλύτερη γνωστική αντίληψη της γλωσσολογίας, η λέξη Ηδονή στην εποχή του είχε την έννοια της ανθρώπινης «ανάγκης», δηλαδή, τίποτε το μεμπτό. Απεναντίας είναι από τους πλέον ηθικούς και ένθεους φιλοσόφους, αρκεί να τον μελετήσει κανείς από την κοσμοθέαση της Ελληνικής Εθνικής Θρησκείας.

Οι αναγνώστες της Ελληνοπαιδείας διαβάζοντας μερικά από τα σωζόμενα αποσπάσματα του έργου του, θα διαπιστώσουν ότι το έργο του δεν έχει καμία σχέση με τις κατηγορίες που του προσάπτουν. Σε άλλη ανακοίνωση θα αναλύσουμε την επέκταση της ατομικής θεωρίας του Δημόκριτου, από τον Επίκουρο. Σε αυτούς τους δύο γίγαντες βασίστηκε και η διδακτορική διατριβή του Κάρολου Μάρξ.

Μερικοί θέλουν να γίνουν διάσημοι και ιδιαίτερα σεβαστοί, πιστεύοντας πως μ’ αυτόν τον τρόπο διασφαλίζονται απέναντι στους ανθρώπους. Αν η ύπαρξή τους είναι πραγματικά ασφαλής, έχουν κερδίσει το αγαθό που αναζητά η φύση. Αν δεν είναι πραγματικά ασφαλής, δεν κατέχουν αυτό το οποίο λαχταρούσαν αρχικά, ακολουθώντας τις φυσιολογικές παρορμήσεις της φύσης.

Ζώντας ελεύθερα είναι αδύνατον να αποκτήσεις μεγάλα πλούτη· μια τέτοια απόκτηση δεν είναι εύκολη χωρίς να υποδουλωθείς στον όχλο ή στους δυνάστες. Αλλά μια ζωή ελευθερίας έχει τα πάντα σε συνεχή αφθονία. Κι αν κατά τύχη αποκτήσεις μεγάλα πλούτη, είναι εύκολο να τα μοιράσεις ώστε να κερδίσεις την ευμένεια του πλησίον.

Ο μαθητής του Επίκουρου, Μητρόδωρος, συμβουλεύει το νεαρό Πυθοκλή που βασανίζεται από έντονες φυσικές επιθυμίες: Μου λες πως τα κεντρίσματα της σάρκας σε κάνουν να υπερβάλλεις στις απολαύσεις του έρωτα. Αν δεν παραβιάζεις τους νόμους ή δεν προσβάλλεις τους γενικά αποδεκτούς καλούς τρόπους, αν δεν ενοχλείς τους γείτονές σου, αν δεν εξαντλείς τη δύναμή σου και δεν σπαταλάς την ουσία σου, παραδόσου χωρίς ανησυχία στην κλίση σου. Αλλά είναι αδύνατον να μην αναχαιτιστείς τουλάχιστον από ένα, από αυτά τα εμπόδια· οι ερωτικές απολαύσεις δεν ωφέλησαν ποτέ κανέναν· είναι πολύ σημαντικό, αν τουλάχιστον δεν βλάπτουν.

Ο Σοφός υπομένει τα χτυπήματα της Μοίρας, αντιστέκεται και κρατιέται ακλόνητος. Μπορείς όμως να ακολουθήσεις και άλλο μονοπάτι. Μπορείς να ξεφύγεις από τη Μοίρα με το να υιοθετήσεις μια στάση αδιαφορίας· μ’ αυτόν τον τρόπο, αποφεύγεις να της παραχωρήσεις την παραμικρή εξουσία πάνω σου· αρκεί να ξέρεις επακριβώς την αξία των επιθυμιών σου και να ικανοποιείς μονάχα εκείνες που αν παραμεληθούν απειλούν την ίδια σου την ύπαρξη.

Το να αρκείται κανείς σ’ αυτά που έχει, το θεωρώ πολύ σπουδαίο αγαθό: όχι για να περιοριζόμαστε σώνει και καλά στα λίγα, αλλά για να αρκούμαστε στα λίγα όταν μας λείπουν τα πολλά, με την πεποίθηση ότι την πολυτέλεια την απολαμβάνουν πολύ καλύτερα οι άνθρωποι που δεν την έχουν και τόσο ανάγκη, και ότι τα φυσικά πράγματα, όλα, μπορεί εύκολα να τα αποκτά κανείς, ενώ το περιττό το αποκτάς δύσκολα· ότι μια σκέτη σούπα θα σου δώσει ίση ευχαρίστηση με ένα πολυτελές γεύμα, όταν θα έχει φύγει όλο το δυσάρεστο αίσθημα από την έλλειψη τροφής, και ότι το ψωμί και το νερό δίνουν τη μεγαλύτερη ηδονή όταν προσφέρονται σε κάποιον που τα έχει ανάγκη.

Η φωνή της σάρκας γυρεύει να μην πεινά, να μη διψά, να μην κρυώνει. Ο άνθρωπος που απολαμβάνει αυτήν την κατάσταση και ελπίζει να την απολαμβάνει και στο μέλλον, μπορεί να συναγωνιστεί σε ευτυχία τον ίδιο τον Δία

Όταν μιλώ για τη φύση, ειλικρινά προτιμώ να μιλώ με παρρησία για αυτά που ωφελούν την ανθρωπότητα, έστω κι αν μοιάζω να λέω χρησμούς ακαταλαβίστικους, παρά να συμβιβάζομαι με την κοινή γνώμη και να δέχομαι τον έπαινο που ο πολύς κόσμος σκορπά τόσο σπάταλα.

Η μελέτη της φύσης δεν κάνει τους ανθρώπους αλαζόνες ούτε παραγωγούς κενών λόγων, δεν τους ωθεί να επιδεικνύουν τη μόρφωση που είναι τόσο αξιοζήλευτη από το πλήθος· αντιθέτως τους κάνει αξιοπρεπείς και αυτάρκεις και τους διδάσκει να υπερηφανεύονται για τα αγαθά που εξαρτώνται από τους ίδιους και όχι για εκείνα που εξαρτώνται από εξωτερικές περιστάσεις.

Το τετραφάρμακο του Επίκουρου. Α. Οι θεοί δεν είναι για να τους φοβόμαστε. Β. Δεν διατρέχεις κανένα κίνδυνο στο θάνατο. Γ. Είναι εύκολο να αποκτήσεις το καλό. Δ. Είναι εύκολο να υπομείνεις το κακό με κουράγιο.

Ο νέος άνθρωπος δεν πρέπει να αναβάλλει τη μελέτη της φιλοσοφίας, ούτε πρέπει να τον κουράζει όταν μεγαλώσει. Γιατί δεν είναι ποτέ πολύ νωρίς ή πολύ αργά για να ασχοληθεί ο άνθρωπος με την υγεία της ψυχής του. Το να λέμε πως δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα για να αφοσιωθούμε στη φιλοσοφία, ή πώς έχει περάσει, είναι σαν να λέμε πως δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα για να είμαστε ευτυχισμένοι, ή πως έχει περάσει. Γι’ αυτό αποτελεί καθήκον μας να μελετούμε φιλοσοφία τόσο οι νέοι όσο και οι γέροι.

Κάποιος που δεν γνωρίζει ποια είναι η φύση του σύμπαντος και ζει με το φόβο που προξενούν οι μύθοι, δεν μπορεί να απελευθερωθεί από το φόβο για τα πιο ουσιαστικά ζητήματα. Είναι, λοιπόν, αδύνατον να απολαύσουμε τη χαρά, στην αγνή της μορφή, χωρίς τη μελέτη της φύσης.

Σε άλλες ασχολίες, ο καρπός των προσπαθειών έρχεται αφού ολοκληρωθούν οι προσπάθειες· ενώ στη φιλοσοφία η χαρά συμβαδίζει με τη γνώση. Γιατί η απόλαυση είναι δεν έπεται της μάθησης, αλλά μάθηση και απόλαυση είναι ταυτόχρονες.

Ο ευγενής αφοσιώνεται στη σοφία και τη φιλία· απ’ αυτές, η μια είναι θνητό αγαθό, η άλλη αθάνατο.

Απ’ όλα τα πράγματα που μας προσφέρει η σοφία για να γίνει η ζωή μας ολοκληρωτικά ευτυχισμένη, το πιο σημαντικό είναι η φιλία.

Η φιλία χορεύει ολόγυρα από την οικουμένη, καλώντας μας να ξυπνήσουμε για χάρη της ευτυχίας.

Κάθε φιλία είναι από μόνη της αρετή, παρ’ όλο που έχει τις ρίζες της στην ανάγκη για βοήθεια.

Αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι τόσο η βοήθεια που μας δίνουν οι φίλοι μας, όσο η πίστη μας σ’ αυτή τη βοήθεια.

Ούτε ο άνθρωπος που κοιτάζει πάντα το δικό του συμφέρον είναι φίλος, ούτε ο άνθρωπος που δεν συνδέει ποτέ το συμφέρον με τη φιλία· γιατί ο πρώτος κάνει χαρές για να επωφεληθεί απ’ αυτές, ενώ ο δεύτερος ξεριζώνει κάθε ελπίδα για το μέλλον.

Ο Σοφός υποφέρει περισσότερο όταν βλέπει τους φίλους του να βασανίζονται, παρά όταν βασανίζεται ο ίδιος.

Συμπάσχουμε με τους φίλους μας, όχι με θρήνους, αλλά βοηθώντας τους ουσιαστικά.

Αν θες να κάνεις πλούσιο τον φίλο σου, μη του δίνεις άλλα λεφτά· αφαίρεσέ του την επιθυμία να πλουτίσει.

Είναι αρκετό να πούμε πως το θείον δεν χρειάζεται τιμητικούς τίτλους, αλλά είναι φυσικό για μας να το τιμούμε.

Κακό πράγμα η ανάγκη· δεν είναι όμως διόλου αναγκαίο να ζει κανείς υπό καθεστώς ανάγκης.

Είναι ανόητο να ζητάει κανείς από τους θεούς αυτά που μπορεί ο ίδιος να εξασφαλίσει για τον εαυτό του.

Ο ρηχός άνθρωπος στην ευημερία αποχαυνώνεται και στη συμφορά καταρρακώνεται.

Μέγιστος καρπός της αυτάρκειας είναι η ελευθερία.

 

hellenicpaedia.gr / Φιλοσοφία